Bilim Cel

Hayatın üçüncü perdesi

2012-01-23T01:01:00.000-08:00

Bu nesilde, hayat beklentimize fazladan 30 yıl eklendi -- ve bu yıllar sadece dipnot ya da pataloji değil. TEDxWomen'da, Jane Fonda hayatımızın yeni safhası hakkında nasıl düşüneceğimizi soruyor.

Türkçe alt yazılı izlemek için View subtitles yazan yerden Türkçe'yi seçin..

Geçtiğimiz yüzyıl boyunca birçok devrim yapıldı, ama belki de hiçbiri uzun yaşam devrimi kadar önemli değil. Günümüzde ortalama ömrümüz büyük dede ve ninelerimizinkilerden 34 yıl daha fazla. Şunu bir düşünün. Ömrümüze ikinci bir yetişkin hayatı eklenmiş durumda. Fakat, büyük çoğunlukla, kültürümüz bunun ne anlama geldiğini kabul edemedi. Hala yaşın bir kavis olarak görüldüğü eski paradigmayla yaşıyoruz. Bu bir metafor, eski bir metafor. Doğarsınız, orta yaşta zirveye çıkar ihtiyarlıkta güçten düşersiniz. (Kahkahalar) Pataloji olarak yaş.

Ama günümüzde birçok insan -- filozoflar, sanatçılar, doktorlar, bilimadamları -- benim üçüncü perde adını verdiğim, hayatın son otuz yılına yeni bir gözle bakıyorlar. Bu dönemin aslında, tıpkı ergenliğin çocukluktan farklı olması gibi, orta yaşlılıktan farklı olarak hayatın, kendi önemi olan gelişimsel bir dönemi olduğunu farkediyorlar. Ve şunu soruyorlar -- hepimiz sormalıyız -- bu zamanı nasıl kullanıyoruz? Nasıl başarılı bir şekilde yaşarız? Yaşlanma için uygun olan yeni metofor nedir?

Geçtiğimiz yılı bu konu hakkında araştırma yapıp yazarak geçirdim. Ve şu sonuca vardım, yaşlanma için daha uygun olan metafor bir merdiven -- insan ruhunun göğe yükselişi, bize bilgelik, bütünlük ve gerçeklik getiriyor. Yaş patalojiyle alakalı değildir; potansiyelle alakalıdır. Ve bilin bakalım ne oldu? Bu potansiyel sadece şanslı bir azınlık için geçerli değil. Görünüşe göre, 50 yaş üzeri birçok insan daha iyi hissediyor, daha az stresli, daha az saldırgan, daha az endişeli. Farklılıklardan çok benzerlikleri görme eğilimindeyiz. Hatta bazı araştırmalar gösteriyor ki daha mutluyuz.

İnanın bunu hiç beklemiyordum. Uzun süren depresif bir dönemden çıktım. 40'lı yaşlarımın sonlarına yaklaşırken, sabahları uyandığımda aklıma gelen ilk altı düşünce olumsuz olurdu. Ve korkmaya başlamıştım. Aman Tanrım, aksi bir yaşlı kadın olacağım diye düşünmüştüm. Fakat aslında şu an üçüncü perdemin tam ortasındayım, ve hiç bu kadar mutlu olmamıştım. Kendimi gerçekten çok iyi hissediyorum. Ve farkettim ki, dışarıdan bakmak yerine yaşlılık döneminde olduğunuzda, korku ortadan kalkıyor. Hala kendiniz olduğunuzu farkediyorsunuz -- hatta belki daha fazlası. Picasso bir keresinde şöyle demiş, "Genç olmak çok zaman alır".

(Kahkahalar)

Yaşlanmayı romantikleştirmek istemiyorum. Açıkçası, bunun istediğine ulaşma ve gelişme dönemi olacağının bir garantisi yok. Bir kısmı şans meselesi. Bir kısmı, açıkçası, genetikle ilgili. Aslında üçte biri genetikle ilgili. Ve bu konuda yapabileceğimiz fazla birşey yok. Ama bu şu demek oluyor üçüncü perdedenin kalan üçte ikisinde ne kadar iyi olacağımız konusunda birşey yapabiliriz. Bu eklenmiş yılları gerçekten başarıyla geçirmek ve bir fark yaratmak için kullanmak hakkında neler yapabileceğimizi tartışacağız.

Size bu merdiven hakkında birşey söyleyeyim, merdivenler birçok yaşı ileri insana zorluk çıkardığı için bu onlara garip bir metafor gibi gelebilir. (Kahkahalar) Buna ben de dahilim. Tahmin edebileceğiniz gibi, tüm dünya evrensel bir kanunla işliyor: entropi, termodinamiğin ikinci kanunu. Entropi şu demek: Dünyadaki herşey, herşey, gerileme ve çöküş, kavis durumundadır. Bu evrensel kanunun tek bir istisnası var, o da yukarı doğru ilerlemeye devam edebilen insan ruhu -- bizleri bütünlüğe, gerçekliğe ve bilgeliğe götüren bir merdiven.

İşte anlatmaya çalıştığım şeyin bir örneği. Bu yükseliş zorlu fiziksel mücadelelerin ortasında bile olabilir. Yaklaşık üç yıl önce, New York Times gazetesinde bir makale okudum. Neil Selinger isimli bir adam hakkındaydı -- 57 yaşında, emekli bir avukat -- içindeki yazarı keşfettiği Sarah Lawrence'da bir yazar grubuna katılmış. İki yıl sonra, genelde Lou Gehrig hastalığı olarak bilinen ALS teşhisi konmuş. Korkunç bir hastalık. Ölümcül. Bedeni tüketir ama zihin sağlam kalır. Bu makalede Bay Selinger yaşadıklarını şu şekilde tarif ediyor. Alıntılayacağım, "Kaslarım güçsüzleştikçe, kalemim güçlendi. Konuşmamı yavaşça yitirdikçe, sesimi kazandım. Zayıfladıkça, büyüdüm. Çok fazla şey yitirdikçe, sonunda kendimi buldum." Bana göre, Neil Selinger üçüncü perdede merdiveni çıkmanın simgesi.

Bizler ruhla doğduk, hepimiz, ama bazen şiddet, suistimal, ihmal gibi hayatın zorlukları altında ruhumuz eziliyor. Ailelerimiz depresyondan muzdarip olmuş olabilirler. Belki de bizi dünyadaki başarılarımızın ötesinde sevememişlerdir. Belki hala ruhsal bir acı, bir yaradan muzdaribizdir. Belki ilişkilerimizin çoğunun sonuçlanmadığını düşünüyoruzdur. Ve bu yüzden yarım kalmış hissediyoruz. Belki de üçüncü perdenin görevi kendimizi tamalama görevini bitirmektir.

Benim için, bu üçüncü perdeme yaklaşırken başladı, 60. doğumgünümde. Onu nasıl yaşamalıydım? Son perdede neyi başarmalıydım? Farkettim ki, nereye gittiğimi bilmek için, nereden geldiğimi bilmeliydim. Böylece geri dönüp ilk iki sahnemi çalıştım, o zamanlar kim olduğumu, ailemin ya da başka insanların olduğumu söyledikleri ya da davrandıkları kişi değil, gerçekten kim olduğumu görmeye çalıştım. Ama kimdim? Ailem kimdi -- aile olarak değil, insan olarak. Onların aileleri kimlerdi? Onlara nasıl davranmışlardı? Bunun gibi şeyler.

Birkaç yıl sonra farkettim ki geçtiğim bu sürece psikologlar "hayatı gözden geçirme" adını veriyorlar. Ve bir insanın hayatına yeni bir önem, açıklık ve anlam kattığını söylüyorlar. Siz de, benim yaptığım gibi, düşündüğünüz birçok şeyin hatalarınız olduğunu, hakkınızda düşündüğünüz birçok şeyin sizinle bir alakası olmadığını keşfedebilirsiniz. Sizin hatanız değildi; siz iyisiniz. Ve geri dönüp onları ve kendinizi affedebilirsiniz. Kendinizi geçmişten kurtarabilirsiniz. Geçmişle olan ilişkinizi değiştirmeye çalışabilirsiniz.

Bununla ilgili bir kitap yazarken, Viktor Frankl'ın "İnsanın Anlam Arayışı" adlı kitabına denk geldim. Viktor Frankl beş yılını Nazi toplama kampında geçiren Alman bir psikiyatristti. Ve yazdığına göre, kamptayken, serbest bırakılmalılar mı, hangileri iyi olabilecek hangileri olamayacak, sorularına cevap verebilirmiş. Şöyle yazıyor: "Hayatta herşeyiniz elinizden alınabilir tek şey dışında, bu duruma nasıl karşılık vereceğinizi seçmenin özgürlüğü. Yaşadığımız hayatın kalitesini belirleyen budur -- zengin ya da fakir, ünlü ya da tanınmamış, sağlıklı ya da acı çekiyor olmamız değil. Hayat kalitemizi belirleyen şey bu gerçeklerle kurduğumuz ilişki, onlara yüklediğimiz anlamlar, onlarla ilgili takındığımız tutum, tetiklemelerine izin verdiğimiz ruh hali."

Belki de üçüncü perdenin temel amacı eğer mümkünse, geri dönüp geçmişle olan ilişkimizi değiştirmeye çalışmak. Zihinsel araştırmalar gösteriyor ki, bunu yapabildiğimizde, nörolojik olarak ortaya çıkıyor -- beyinde nöral yollar ortaya çıkıyor. Görüyorsunuz, eğer zaman içinde geçmiş olaylara ve insanlara olumsuz tepki vermişseniz, nöral yollar beyinden yollanan kimyasal ve elektriksel işaretler ile belirleniyor. Ve zaman içinde, bu nöral yollar değiştirilemez oluyor, norma dönüşüyorlar -- ve bize zarar veriyorlar çünkü stres ve endişeye neden oluyorlar.

Fakat, geri gider ve ilişkilerimizi değiştirirsek, geçmişteki insanlar ve olaylarla olan ilişkilerimize bakışımızı değiştirirsek, nöral yollar değişebilir. Geçmişle ilgili daha olumlu hisler beslersek, yeni bir norm oluşur. Bu termostatı sıfırlamak gibi birşey. Bizi bilge yapan deneyimler değil, bizi bilge yapan bu deneyimler hakkında derinlemesine düşünmek -- ve bu bizim tamamlanmamıza yardım ediyor, bilgelik ve gerçeklik katıyor. Olduğumuz kişi olmamıza yardımcı oluyor.

Kadınlar baştan başlıyor, değil mi? Yani, kızlar olarak, cesaretle başlıyoruz -- "Evet, kim demiş?" Bizler temsilciyiz. Kendi hayatlarımızın özneleriyiz. Ama çoğu zaman, ergenliğe girdiğimizde, çoğumuz, uyum sağlamaya ve popüler olmaya çalışıyoruz. Ve diğer insanların hayatlarının özneleri ve nesneleri oluyoruz. Ama şimdi, üçüncü perdemizde, başladığımız yere dönüp belki de ilk defa herşeyi anlayabiliriz. Ve eğer bunu yapabilirsek, bu sadece kendimiz için yapmış olmayacağız. Dünyada yaşı ileri kadınlar en büyük nüfusa sahip. Eğer geri gidip, kendimizi tekrar tanımlarsak ve bir bütün olursak, dünyada kültürel bir değişim yaşanır ve genç kuşaklara kendi ömürlerini gözden geçirmeleri konusunda bir örnek olur.

Çok teşekkür ederim.

(Alkış)

Bilinci anlamaya çalışmak

2012-01-19T00:12:00.000-08:00

Her sabah uyanırız ve bilincimizi yeniden kazanırız-- ki bu inanılmaz bir gerçektir-fakat gerçekte kazandığımız nedir? Nörobilimci Antonio Damasio sorduğu bu basit soruyla bize beynimizin kendiliğimizi nasıl yarattığı konusunda bir ipucu veriyor.

Türkçe alt yazılı izlemek için View subtitles yazan yerden Türkçe'yi seçin..

Şuurlu zihinlerimizle ilgili hayret ve gizem üzerine konuşmak için buradayım. Hayret ve gizem şununla ilgili ki hepimiz bu sabah uyandık ve ona yeniden sahip olduk şuurlu zihinlerimize inanılmaz biçimde dönüşüne. Kendiliğimizle ve varlığımızla ilgili bütün farkındalığa yeniden geri döndük, buna rağmen biz bunun üzerinde nadiren düşünürüz. Gerçekte bunu yapmalıyız, çünkü şuurlu bir zihnin varlığını kabul etmeden, kendimiz hakkında hiç bir bilgiye sahip olamazdık, dünya hakkında hiç bir bilgimiz olamazdı. Acılarımız ve aynı zamanda mutluluğumuz da olamazdı. Sevgiye hiç ulaşamazdık ya da yaratıcı yeteneğe. Ve elbette ki, Scott Fitzgerald'ın meşhur sözleriyle " Şuurluluğu keşfeden kişi onun yol açtığı bir çok sonuçtan dolayı kınanacaktır". Ama onun unuttuğu şudur ki bilinç olmaksızın, gerçek mutluluğa ulaşmak için hiç bir yolu yoktu ve hatta aşkınlık ihtimali de.

Yani ne kadar merak ediyorsan gizemlilik o kadar artar. Bu gizemli bir şeydir ki çözülmesi her zaman ileri derecede zor olmuştur.Erken felsefe dönemine ve tüm nörobilim tarihinde geriye gidildiğinde, bunun bir çok tartışmaya yol açmış, çözümünde daima zorlanılmış gizemli bir konu olduğu anlaşılır. Ve bir çok insan gerçekte bu konuya elimizi sürmememiz gerektiğini, kendi haline bırakmamız gerektiğini, onun çözülecek bir konu olmadığını düşünüyorlar. Ben buna inanmıyorum, ve durumun değiştiğini düşünüyorum. Beyinlerimizde şuurluluğun nasıl oluştuğunu bildiğimizi iddia etmek komik olurdu, ama bu soruna yaklaşım göstermeye ve çözümün çerçevesini görmeye başlayabiliriz.

Ve merakımızı teşvik eden bir şey daha var ki bu da görüntüleme teknolojilerine sahip olmamız ki bizim insan beyninin içine girmemize izin veriyor ve becerimizi artırıyor, örneğin, şu anda görmekte olduğunuz gibi. Bu görüntüler Hanna Damasio'nun laboratuvarından, ve yaşayan bir insanda beynin yeniden yapılanmasını gösteriyor. Ve bu kişi yaşayan bir kişi. Bu otopsi yoluyla incelenen bir kişi değil. Ve daha fazlası-- ve sizi gerçekten etkileyici bir şey olabilir-- ki şimdi göstereceğim, beynin yüzeyinin altına gidiyor ve gerçekten yaşayan beyin içinde gerçek bağlantılara, gerçek yollara bakıyor. Buradaki renkli hatlar aksonların demetlerine denk düşüyor, hücre gövdeleriyle sinapsları birleştiren lifler. Ve ne yazık ki onlar orijinalinde renkli görünmüyorlar. Ama bir şekilde orada oldukları görülüyor. Renkler yönün kodları, arkadan öne doğru ya da tersi.

Bunlar tamam da, şuurluluk nedir? Şuurlu zihin nedir? Ve çok basit bir görüşten yola çıkıp söyleyebiliriz ki, o, rüyasız derin bir uykuya daldığımızda, ya da anestezi altında kaybettiğimiz şeydir, ve o, uykudan ya da anesteziden uyandığımızda yeniden kazandığımız şeydir. Fakat anestezi altındayken ya da derin uykudayken kaybetmiş olduğumuz gerçekte nedir? Peki, herşeyden önce o içinde mental görüntülerin aktığı zihinsel bir faaliyettir, Ve tabii ki bu görüntülerin duyusal izlekler olduğu düşünüldüğünde, görsel, mesela sizin kürsü ve benimle ilişkili olarak aldığınız izlenimdir, ya da işitsel izlenimler, benim sözlerimi duyarken olduğu gibi. İşte mental görünümlerin bu akışı zihindir.

Ama yine de bu salonda hepimizin birlikte deneyimlediğimiz başka bir şey daha var. Biz görsel ya da işitsel ya da dokunsal izlenimlerin pasif aktarıcıları değiliz. Biz benliğe sahibiz. Şu anda otomatik olarak zihinlerimizde varolan bir ben'e sahibiz. Kendi zihnimize sahibiz. Ve öyle bir algılamaya sahibiz ki bunu algılama yoluyla her birimizin yanımızda oturan kişiden farklı bir kişi olduğunu biliriz Bundan dolayı şuurlu bir zihne sahip olmak için şuurlu zihin içerisinde benlik sahibi olmanız gerekir. Ve şuurlu zihin demek içinde ben olan zihin demektir. Ben, zihin içine sübjektif bir açılım ekler, ve ancak Ben zihin içinde olduğu zaman biz tümüyle şuurlu sayılırız. Böylece bu gizemden söz ederken bilmemiz gereken birinci şey, düşüncelerin beyinde nasıl biraraya getirildiği ve ikincisi de,

benliklerin nasıl oluştuğudur.Şimdi, birinci bölüm, birinci problem, göreceli olarak daha kolay-- ama çok kolay olduğu söylenemez-- nörobilimde yavaş da olsa üzerine gidilmiş bir şey. Ve gayet açık ki, düşüncelerin oluşması için nöral haritaların oluşmasına ihtiyacımız var.Bir şebeke düşünün, şu anda size gösterdiğim gibisinden ve tasavvur edin, bu şebeke içinde ki iki boyutlu bir sayfa gibi nöronları düşünün. Ve resim gibi görün isterseniz, bir ilan tabelası, dijital bir ilan tahtası elementlerin birbiriyle reaksiyona girdiği ya da girmediği. Ve etkileşim ya da etkileşimsizlik paternini nasıl oluşturduğunuza bağlı olarak dijital elementlerle ya da bu konuyla ilgili olarak, tabaka içindeki nöronlarla bir harita oluşturma yeteneğiniz olacak. Bu size gösterdiğim görsel bir harita tabii ki, ama her hangi bir türden harita için de söz konusu olabilir-- işitsel, mesela, ses frekanslarıyla ilişkili olarak, ya da dokunduğumuz bir objeyle ilgili olarak derimizle oluşturduğumuz bir harita.

Şimdi, esas noktaya gelirsek, konu, şebeke içindeki nöronların aralarındaki ilişkinin ve nöronların aktivitelerinin topoğrafik düzeninin ve mental deneyimin ne kadar birbirlerine yakın olduğudur. Size kişisel deneyimimle ilgili bir öykü anlatacağım. Şimdi ben sol gözümü kapatırsam-- Kendimden bahsediyorum, sizlerden değil-- Eğer sol gözümü kapatıp şebekeye bakarsam aşağı yukarı size gösterdiğim gibi bir şey görürüm. Her şey güzelce ve dikey biçimde görülür. Fakat bir süre önce keşfettim ki, sol gözümü kapattığım zaman elde ettiğim şey beklediğimden farklı olarak şu; o şekilde baktığım zaman benim görme alanımın merkezi-sol kısmında bir eğilme-bükülme oluşuyor.

Çok tuhaf. Bunu bir süre analize ettim. Fakat bir süre önce, retinanın laser görüntülemesini geliştirmiş olan oftalmolog arkadaşım Carmen Puliafito yardımıyla şunu anladım; Eğer retinamı laserle yatay düzlemde izlersem orada ufak köşede şunu elde ediyorum. Sağ tarafta, retinam mükemmel biçimde simetrik. Fovea (kör nokta) ya doğru alt bölümde optik sinirin başladığı yeri görüyorsunuz. Ama sol retinam üzerinde kırmızı ok tarafından gösterilen bir tümseklik var. Ve bu orada aşağıda ufak bir kist olduğuna işaret ediyor. Ve bu da benim algıladığım bükülmeye neden oluyor.

Şimdi sadece şunu düşünün: nöronlardan oluşan bir şebekeniz var, ve şimdi şebekenin pozisyonunda basit bir mekanik değişiklik var ve zihinsel deneyiminizde bir kayma hissediyorsunuz. Bu gözküreniz içinde yer alan bir beyin parçası olan retinanın nöronlarının aktivitesiyle zihinsel deneyimizin ne denli yakından ilişkili olduğunu gösteriyor ya da bu konuyla ilgili olarak, görme korteksi tabakası. Retinadan görme korteksine doğru gittiğinizde doğal olarak, beyin retinadan gelen bu sinyallere kendi içinde neler olduğu konusunda bir yığın bilgi daha ekler. Ve orada oluşan imajda bir dizi çeşitli adacıklar görürsünüz ki ben bunları beynin görüntü oluşturan bölgeleri olarak adlandırıyorum. Örneğin, burada yeşil dokunsal bilgiye denk düşüyor, ya da mavi işitsel bilgiye denk düşüyor.

Ve bu görüntü oluşturan alanlarda bir şey daha olur ki, o da bütün bu nöral haritalar arasındaki geçişlerdir ki bu geçişler etrafta gördüğünüz morluk okyanusuna sinyal sağlarlar, bu, görüntü oluşturan adacıklarda neler olup bittiği konusunda kayıtlar yapabileceğiniz assosiyasyon korteksidir. Ve harikulade olan şey odur ki, sonrasında siz assosiyasyon kortekslerinin dışına çıkarak geriye doğru imajlar oluşturabilirsiniz, algılamayla ilgili aynen benzer merkezlerde olduğu gibi. Şimdi düşünün beyin nasıl harikulade esnekliğe ve uyuma sahiptir. Yani algı ve görüntü oluşturmada özel alanlar sağlar. Ve bu alanlar bir bilgiyi hatırladığımızda aynen görüntü oluşturan alanlar gibi davranır.

Okullar yaratıcılığı öldürüyor

2011-10-14T17:39:00.000-07:00

Sir Ken Robinson, yaratıcılığı (baltalamaktan ziyade) besleyen bir eğitim sistemi yaratma ülküsünü eğlenceli ve son derece sürükleyici bir üslupla bizlerle paylaşıyor.

Türkçe alt yazılı izlemek için View subtitles yazan yerden Türkçe'yi seçin..

Günaydın. Nasılsınız? Harika gidiyor, değil mi? Bütün bu organizasyon ve yapılmış konuşmalar karşısında afallamış durumdayım. Hatta, şimdi şu an burayı terkediyorum. (Kahkaha)

Konferans boyunca üç tema vardı işlenen, değil mi, ki aslına bakarsanız bu temalar benim konuşmak istediğim konu ile doğrudan ilintiliydi. Bunlardan ilki, bütün bu sunumların ve buradaki insanların, insan doğasındaki yaratıcılık eğilimine başlı başına kanıt teşkil etmesi. Çeşitliliğine ve genişliğine bir bakınız sadece.

İkincisi ise gelecek teması altında yapılmış konuşmalar, aslına bakarsanız, bizi öyle bir pozisyona soktu ki ileride gerçekten ne olacağı konusunda neredeyse hiç bir fikrimiz yok. Gelecekte ne olur, ne biter öngöremiyoruz.

Eğitim konusuyla ilgiliyim-- aslında bana sorarsanız, eğitime karşı herkesin az çok bir ilgisi olduğunu düşünüyorum. Öyle değil mi? Misal, ben şunu çok ilginç buluyorum. Eğer bir akşam yemeğine davet edilmiş iseniz ve eğitim ile ilgili çalıştığınızı söylerseniz aslında dürüst olmak gerekirse, eğer eğitim konusunda çalışmalar yürütüyorsanız, akşam yemeği partilerinde pek sık boy gösteremezsiniz. (Kahkaha) Çünkü gayet kimse sizi çağırmaz. Ve olur da eskaza birisine iştirak etmiş olursanız, bir dahaki sefer için de davet edilmek aklınızın ucundan geçmesin, ki bu bana hep garip gelmiştir. Ama olur da orada bulunursanız ve kimliğinizi afişe ederseniz hani bilirsiniz işte, "Ne ile uğraşıyorsun?" diye sorarlar ve siz onlara eğitim işi ile uğraştığınızı söylerseniz ardından yüzlerinin renk attığını görebilirsiniz. Gayet şu haldedirler, "Aman tanrım," bilirsiniz işte, "Neden ben? Bütün hafta boyunca dışarıda geçirdiğim tek gecede hem de" (Kahkaha) Ama eğer onlara kendi aldıkları eğitimi soracak olursanız sizi köşeye sıkıştırırlar. Çünkü bu insanların içinde olan şeylerden biridir, haksız mıyım? Din, para ve diğer şeylerde olduğu gibi.

Eğitime büyük bir ilgim var, ve hepimizin olduğunu düşünüyorum. Gerçekten eğitime karşı büyük haklı bir ilgimiz var, ve kısmen bunun sebebi, eğitimin bizleri o hakkında hiç bir fikrimizin olmadığı geleceğe taşıyacak olan yegane araç olması. Eğer düşünecek olursanız, bu yıl okula başlayan çocuklar 2065 yılında emekli olmuş olacaklar. Geçtiğimiz dört gün boyunca önümüze sunulan bütün uzman görüşlere rağmen, dünyanın sadece beş yıl içerisinde bile neye benzeyeceği kimse tarafından tahmin edilemiyor. Ve bizler bu belirsiz gelecek için onları eğitmekle hükümlüyüz. Olaya böyle baktığımızda mevzu bahis tahmin edilememezlik gerçekten korkutucu boyutlarda.

Ve üçüncü olarak herşeye rağmen, çocukların sahip olduğu olağanüstü kapasite konusunda hepimiz hemfikiriz. Özellikle söz konusu yeni fikirler olduğunda. Mesela, Sirena dün gece harikuladeydi. Öyle değil mi? Sadece ne yapabildiğini görmekten bahsediyorum. Ve o istisnai bir örnek, fakat bana sorarsanız çocukluk dönemini bir bütün olarak ele aldığınızda görürsünüz ki çok da istisnai bir durum değil. Sirena'ya baktığınızda göreceğiniz şey, yeteneğini keşfedip olağanüstü bir adanmışlıkla bunun üstüne giden bir insandır.

Ve benim argümanım şudur ki; bütün çocuklar inanılmaz yeteneklere sahiptir. Ve bizler onları harcıyoruz, hem de acımasızca. Böylelikle, bugün burada eğitim ve sahip olduğumuz yaratıcılık hakkında konuşmak istiyorum. Bana sorarsanız şu an yaratıcılık en az okur-yazarlık kadar eğitimde önemli ve bizler aynı statüdeymişcesine muamele etmeliyiz.

(Alkış) Teşekkürler. Bu kadardı, konuşmam bitti. Çok teşekkür ederim. (Kahkaha) Neyse, hala 15 dakikamiz var. Evet, ben doğduğumda -- hayır. (Kahkaha) Geçenlerde harika bir hikaye duydum -- Anlatmaya bayılıyorum -- Resim dersindeki küçük bir kız hakkında. Altı yaşında, en arkada oturmuş, resim yapan bir kız. ve öğretmenine soracak olursanız bu küçük kız derse hemen hemen hiç ilgi göstermiyordu. O gün hariç. O gün nedense bütün ilgisi yaptığı resimdeydi. Öğretmenin ağzı açık kalmış tabii bu durum karşısında. Kızın yanına yaklaşmış, ve sormuş, "Ne çiziyorsun?" "Tanrı'nın resmini çiziyorum", demiş kız. "Ama hiç kimse Tanrı'nın nasıl göründüğünü bilmiyor.", demiş öğretmen. "Problem değil, bir dakika içinde bilecekler", demiş kız. (Kahkaha)

Oğlum İngiltere'de dört yaşındayken -- aslında her yerde dört yaşındaydı, dürüst olmak gerekirse. (Kahkaha) Tamam tamam, nereye giderse gitsin, o yıl dört yaşındaydı. Doğum (Hz.İsa'nın doğumu) oyununda bir rolü vardı. Hikayeyi hatırlıyor musunuz? Gülmeyin, önemli bir hikaye. Gerçekten önemli bir hikaye, hatta Mel Gibson serisini çekmişti. Belki görmüşsünüzdür: "Doğum II". Neyse, James, Joseph rolünü almıştı ki biz bu konuda epey heyecanlıydık. Ne de olsa biz bunu başrollerden biri olarak düşünüyorduk. Mekanı "Joseph, James Robinson'dur." yazılı tişörtler giyen bir sürü insanla doldurmuştuk. (Kahkaha) Konuşmasına gerek yoktu, ama o bölümü bilirsiniz hani üç kralın geldiği. Hediyeler sunmak için gelirler, ve altın, tütsü ve mür getirirler. Bu gerçekten oldu. Orada oturuyorduk ve sanırsam o sırada replik sırasını karıştırdılar, çünkü daha sonra küçük çocukla konuştuk ve sorduk, "Sence doğru oldu mu?". O da, "Evet, niye, yanlış mıydı?" demişti. Sadece sırayı karıştırmıslardı bence, o kadar. Her neyse 3 çocuk sahneye geldi, kafalarında çay süzgeci olan dört yaşındaki çocuklar, ve kutuları yere bıraktılar. ve ilk çocuk "Sana altın getirdim", dedi. Ve ikinci çocuk, "Sana mür getirdim", dedi. Ve üçüncüsü, "Bunu Frank gönderdi." (Kahkaha) (Burada ingilizce kelime oyunu var. frankincense -> frank sent this)

Bütün bunların ortak noktası şu ki; çocuklar şanslarını denemekten korkmayacaklar. Bilmeseler de, devam edecekler. Haklı değil miyim? Yanlış yapmaktan korkmuyorlar. Şimdi, yanlış yapmak yaratıcı olmakla aynı şeydir demek istemiyorum. Bildiğimiz şu ki, eğer yanlış yapmaya hazırlıklı değilseniz, hiç bir zaman orijinal birşey bulamazsınız. Eğer yanlış yapmaya hazırlıklı değilseniz. Ve zamanla yetişkin olduklarında, çoğu çocuk bu kapasitesini yitiriyor. Yanlış yapmaktan korkar hale geliyorlar. Ve firmalarımızı da bu şekilde yönetiyoruz, yeri gelmişken. Hataları damgalıyoruz. Ve mevcut ulusal eğitim sistemlerimizde de bir çocuğun yapabileceği en kötü şey "hatalar"dır. Ve sonuç şu ki insanları yaratıcı kapasitelerinin dışına yönelik eğitiyoruz.

Picasso bir keresinde, Bütün çocukların sanatçı olarak doğduklarını söylemiş. Problem büyüdüğümüzde de sanatçı olarak kalabilmekte. Şuna yürekten inanıyorum: bizler yaratıcılık özelliğimize yönelik değil, aksi yönde büyüyoruz. Ya da daha doğrusu, ondan uzaklaştırılacak şekilde eğitiliyoruz.

Peki, niye bu, bu şekilde oluyor? Beş yıl öncesine değin Stratford-on-Avon'da yaşadım. Hatta Stratford'tan Los Angeles'a taşındık. Ne kadar kesintisiz bir geçiş olduğunu hayal edebilirsiniz (Kahkaha) Aslında, Snitterfield denilen bir yerde yaşadık, Stratford'un biraz dışında, Shakespeare'in babasının doğduğu yerde. Bunu söylediğimde yeni bir düşünceye gark oldunuz mu? Ben öyle olmuştum. Shakespeare'in bir babası olduğunu hiç düşünmemiştiniz, öyle değil mi? Öyle değil mi? Çünkü Shakespeare'i bir çocuk olarak düşünmemiştiniz, değil mi? Shakespeare yedi yaşında? Ben hiç düşünmemiştim. Demek istiyorum ki, O da bir zamanlar yedi yaşındaydı. O da birinin İngilizce sınıfındaydı bir zamanlar, öyle değil mi? Ne kadar da rahatsız edici olmalı. (Kahkaha) "Daha fazla çalışmalısın". Babası tarafından yatağa gönderilmiştir, bilirsiniz, Shakespeare'e," Hemen yatağa git, şimdi", William Shakespeare'e, "ve kalemi bırak. Ve bu şekilde konuşmayı kes. Herkesin kafasını karıştıyorsun." (Kahkaha) Neyse, Stratford'tan Los Angeles'a taşındık, ve bu geçiş hakkında birşey söylemek istiyorum, aslında. Oğlum gelmek istemedi. İki çocuğum var. O şu an 21; kızım 16. Los Angeles'a gelmek istemedi. Orayı sevmişti, ama İngiltere'de bir kız arkadaşı vardı. Hayatının aşkı, Sarah. Onu bir aydır tanıyordu. Uyarayım, dördüncü yıl dönümlerini kutlamışlardı, çünkü 16 yaşındayken bir ay göründüğünden daha uzun gelir insana. Neyse, uçaktayken gerçekten çok üzgündü, ve "Bir daha hiç bir zaman Sarah gibi bir kız bulamayacağım", demişti. Ve bunun böyle olmasından, açıkça söylemek gerekirse, biz gayet memnunduk, çünkü halihazırda ülkeden ayrılma sebebimiz o kızın ta kendisiydi. (Kahkaha)

Ama Amerika'ya taşınınca bir şeyin farkına varıyorsunuz, ve dünyada yolculuk yaparken: dünya üzerindeki her eğitim sistemi aynı konu hiyerarşisine sahip. Hepsi. Nereye giderseniz gidin. Öbür türlü olacağını sanıyorsunuz ama, öyle değil. En tepede matematik ve diller, sonra insani bilimler, ve en altta sanat. Dünyada heryerde. Ve yine her sistemde, sanat dahilinde de bir hiyerarşi var. Resim ve müziğe normal olarak daha fazla ağırlık veriliyor okullarda drama ve dansa kıyasla. Ve gezegenimizde çocuklara hergün matematik öğrettiğimiz şekliyle dans öğretilen bir eğitim sistemi yok. Neden? Neden olmasın? Bence bu soru daha önemli. Matematiğin çok önemli olduğunu düşünüyorum, ama dans da öyle. Eğer izin verilirse çocuklar her zaman dans ederler, hepimiz ederiz. Hepimizin vücudu var, değil mi? Bir toplantı mı kaçırdım? (Kahkaha)

Gerçekten, olan şu ki, çocuklar büyüdükçe, onları belden yukarı doğru artan bir şekilde eğitmeye başlıyoruz. Ve daha sonra kafalarına odaklanıyoruz. Ve hafifçe bir tarafa doğru. (Meraklısına beynin sol lobunun işlevi hakkında araştırma yapması tavsiye edilir.)

Eğer bir uzaylı olarak eğitimi ziyaret edecek olsanız, ve deseniz "Halk eğitimi, ne içindir?" Eğer çıktıya bakacak olursanız, bence şu karara varırsınız, kim başarılı olarak addediliyor, kim herkesin yaptığını yapıyorsa, kim ödüllendirilmişse , kim kazanlarsa-- Eğitimin bütün amacının şu olduğu kararına varırsınız bütün dünyada üniversite profesörleri yetiştirmek. Öyle değil mi? En tepedeki insanlar onlardır. Ben de onlardan biriyim, ne var yani?! (Kahkaha)

Ve ben şahsen profesörleri severim, ama onları bütün insanlığın varabildiği en üst başarı noktası olarak görmemeliyiz O da sadece bir yaşam şekli. Fakat tabii daha nadir bulunan bir yaşam şekli. ve bunu onlara değer verdiğim için söylüyorum. Profesörler hakkında acaip bir durum var, tecrübeme dayanarak söylüyorum hepsi değil ama, genellikle -- bir çoğu kafalarının içinde yaşıyorlar. Orada yaşıyorlar, ve kısmen bir tarafa doğru. (Bu noktada beynin sol lobuna gönderme yapıyor) Hatta kelimenin tam anlamıyla bedenlerinden soyutlanmışlardır neredeyse. Öyle ki, "beden" onlara tek bir şey ifade eder o da kafalarını taşımak için yegane araç olmasıdır. (Kahkaha) Kafalarını toplantılara bu şekilde götürürler. İnsanın beden dışı deneyim (Otoskopi) yoluyla kendini yukarıdan görebilmesine bir kanıt istiyorsanız profesörlerin konuştuğu bir konaklamalı bir konferansa katılın, ve son gece eğlencesi olan diskoya gidin onlarla beraber. (Kahkaha) Ve orada göreceksiniz, yaşını başını almış kadınlar ve erkekler kontrolsüz bir şekilde, ritm ile uyumsuz bir halde kıvırıyorlar bekliyorlar ki bitsin, böylelikle eve gidip bu gece hakkında bir makale yazabilsinler.

Şu anda bizim eğitim sistemimiz akademik yetenekler göz önünde bulundurularak dizayn edilmiştir. Ve bunun böyle gerçekleşmesinin bir sebebi vardı. Bütün sistem 19. yüzyıldan önce, dünya çapında ortalıkta herhangi bir eğitim sistemi yokken ilk defa ortaya çıktı. Ve dahası hepsi endüstrileşmenin ihtiyacını karşılamak♪ üzere oluşturuldu. Bu yüzden hiyerarşinin temelinde iki fikir var.

Birincisi, en tepede iş sahası için en faydalı konular yer alacak Hatta bu yüzden büyük ihtimalle siz de okuldayken hoşlandığınız şeylerden, eğer böyle devam ederseniz bir işe sahip olamayacağınız söylenerek uzaklaştırıldınız. Öyle değil mi? Müzikle uğraşma, müzisyen olmayacaksın; resim yapma, ressam olmayacaksın. İyi tavsiye-- fakat şimdi görüyoruz ki büyük bir yanılgı. Bütün dünya köklü bir değişim girdabına girdi.

Ve ikincisi, zeka algımızı domine eden akademik yetenek, çünkü sistemi üniversiteler dizayn etti. Eğer bütün dünyadaki eğitim sistemlerini düşünürseniz, halk eğitimi öğrencileri üniversiteye hazırlayan bir süreçtten öte bir anlam taşımamaktadır. Ve sonuç olarak bir çok yetenekli, zeki, yaratıcı insan aslında hiç de öyle olmadıklarını düşünüyor, çünkü okulda iyi oldukları şeylere değer verilmiyor, ya da daha fenası küçümseniyor. Ve bence bu şekilde devam ederek durumu kurtaramayız.

UNESCO'ya göre gelecek 30 yılda dünya çapında tarihin başlangıcından bu yana olduğundan daha fazla insan mezun olmuş olacak. Daha fazla insan, bu konuştuğumuz bütün bu şeylerin bileşimi-- teknoloji ve onun dönüşümü iş, demografi ve nüfustaki dev patlama. Birden, lisans derecelerinin pek kıymeti kalmadı. Doğru değil mi? Ben öğrenciyken eğer lisans dereceniz varsa bir işiniz olurdu. Eğer işiniz olmadıysa bu istemediğiniz içindi. Ve doğruyu söylemek gerekirse ben istemiyordum. (Kahkaha) Ama şimdi lisans derecesine sahip çocuklar eve video oyunu oynamaya geri dönüyorlar, çünkü bir önceki işinizde lisans derecesine ihtiyacınız varken şimdi mastera ihtiyacınız var ve şimdi bir başkası içinde doktoraya ihtiyacınız var. Bu bir akademik enflasyon süreci.

Ve bu demek oluyor ki bütün sistem ayaklarımızın altından kayıp gitmekte. Zeka algımızı köklü bir şekilde yeniden düşünmeye ihtiyacımız var.

Zeka hakkında üç şey biliyoruz. Birincisi, türlü türlü olduğu. Dünyayı tecrübe ettiğimiz yollar ile düşünüyoruz. Görsel olarak düşünüyoruz, sesli düşünüyoruz, kinestetik olarak düşünüyoruz. Soyut olarak düşünüyoruz, hareket şeklinde düşünüyoruz.

İkincisi, zeka dinamiktir. Dün izlediğimiz sunumlardaki gibi , insan beynindeki etkileşimlere bakarsanız, zeka mükemmel bir şekilde etkileşimlidir. Beyin bölümlere ayrılmamıştır. Aslını bakarsak, yaratıcılık-- değerli orijinal fikirlere sahip olma aşaması olarak tanımladığım süreç -- çoğu kez bir disipline ait olguyu başka bir disiplinle ifade etmekten geçiyor.

Beynin böyle olmasının amacı var -- bu arada Corpus callosum denilen, beynin iki lobunu birleştiren bir sinir ağı vardır. Kadınlarda daha kalındır. Dün Helen'in yaptığı sunumdan yola çıkarak, kadınların muhtemelen bu yüzden aynı anda bir çok iş yapabildiğini düşünüyorum. Çünkü öylesiniz, değil mi? Bu konuda yığınla araştırma var, ama ben kendi özel hayatımdan biliyorum. Eğer karım evde yemek yapıyorsa-- pek sık olmasada, şükür ki. (Kahkaha) Ama bilirsiniz, yapıyor-- hayır, bazı şeylerde iyidir-- ama işte eğer yemek yapıyorsa, aynı anda telefonla konuşuyordur, çocuklarla konuşuyordur, tavanı boyuyordur, burada açık-kalp ameliyatı yapıyordur. Eğer ben yemek yapıyorsam, kapı kapalıdır, çocuklar dışarıdadır, telefonu meşgule bırakmışımdır, eğer o mutfağa gelirse rahatsız olurum Derim ki, "Terry, lütfen, burada yumurta yapmaya çalışıyorum. Müsade eder misin?" (Kahkaha) Hani eski bir felsefi düşünce vardır, eğer ormanda bir ağaç düşerse ve bunu hiç kimse duymazsa, Bu gerçekleşmiş midir? Bu eski hikayeyi hatırlıyorsunuz? Geçenlerde çok harika bir tişört gördüm üzerinde şey yazıyordu " Eğer bir adam ormanda aklından geçeni söylerse, ve onu hiç bir kadın duymazsa, hala haksız mıdır?" (Kahkaha)

Ve zeka hakkındaki üçüncü şey, kendine özgü olmasıdır. Şu an yeni bir kitap yazıyorum adı "Tezahür", insanlarla yeteneklerini nasıl keşfettiklerine dair yapılan röportajlarından oluşuyor. İnsanların vardıkları noktalara nasıl geldiklerine hayran kalıyorum. Belki daha çoğu insanın duymadığı, Gillian Lynne, adındaki harika kadın ile yaptığı konuşmadan esinlenmiştim bu kitabı. Onu duymuş muydunuz? Bazıları duymuş. O bir kareograf ve herkes onun yaptığı işleri bilir. "Cats" ve "Phantom of Opera" yı yaptı. O harikadır. İngiltere'de Royal Ballet'te bulundum gördüğünüz gibi. Neyse, Gillian ve ben bir gün öğle yemeği yedik ve dedim ki, "Gillian, nasıl dansçı oldun?" Ve o ilginç bir hikayesi olduğunu söyledi, okuldayken, gerçekten ümitsizmiş. Ve okul, 30'lu yıllarda, ebeveynlerine yazı göndermiş, yazıda diyormuş ki "Biz Gillian'da öğrenme bozukluğu olduğunu düşünüyoruz. Konsantre olamıyormuş, durduğu yerde duramıyormuş. Bence şimdi olsaydı hiperaktif olduğunu söylerlerdi? Öyle değil mi? Ama bu 1930'lu yıllarda oluyor, ve daha o zaman hiperaktivite bulunmamıştı. Mevcut bir durum değildi. (Kahkaha)

İnsanlar buna sahip olabileceklerinin farkında değillerdi. Neyse, bir uzmanı görmeye gitmişler, annesi ile birlikte. O uzaktaki bir sandalyede ellerinin üzerine oturmuş beklerken, annesi 20 dakika boyunca bu uzman ile Gillian'ın yaşadığı problemleri konuşmuş. İşte insanları rahatsız ettiğinden ödevini her zaman geç verdiğinden gibi gibi, işte 8 yaşındaki bu küçük kızın sebep olduğu sorunlar. Sonunda doktor annesinin yanından ayrıplıp Gillian'ın yanına oturmuş. ve demiş ki, "Gillian annenin bana anlattığı herşeyi dinledim ve onunla özel olarak konuşmam gerekiyor." Demiş ki, "Burada bekle, döneceğiz, uzun sürmeyecek." ve onu orada bırakıp annesi ile ayrılmışlar. Ama onlar odadan çıkarken masasının üzerinde duran radyoyu açmış doktor. Ve onlar odadan çıkınca, annesine, "Sadece dur ve onu izle", demiş. Ve onlar odadan çıkar çıkmaz o ayaklarının üzerinde, müziğe doğru hareket ettiğini söyledi. Ve onlar birkaç dakika onu dışarıdan izlemişler. ve uzman annesine dönüp, "Bayan Lynne, Gillian hasta değil, o bir dansçı. Onu bir dans okuluna götürün", demiş. "Ne oldu?" dedim, Dedi ki "Evet beni bir dans okuluna götürdü. Sana ne kadar harika olduğunu anlatamam. Bir odaya girdik ve orası benim gibi insanlarla doluydu. Kıpır kıpır insanlarla. Düşünmek için hareket etmesi gereken insanlarla. Düşünmek için hareket etmesi gereken. Bale yaptılar, step yaptılar, jazz yaptılar modern dans yaptılar, çağdaş dans yaptılar. Sonunda Royal Bale'ye giriş sınavına katıldı, orada dansçı oldu, Royal Bale'de mükemmel bir kariyeri oldu. Nihayet Royal Bale Okulu'ndan mezun oldu ve kendi şirketini kurdu, Gillian Lynne Dans Şirketi, Andrew Lloyd Weber'le tanıştı. Tarihteki en başarılı müzikaller yapımların bazılarından sorumlu oldu, milyonlara keyif verdi. ve o bir multi-milyoner. Bir başkası ona ilaç tedavisi verip ona sakinleşmesini söyleyebilirdi. Şimdi, Düşünüyorum -- (Alkış)

Şuraya geliyor: Önceki akşam Al Gore konuştu ekoloji hakkıında, ve Rachel Carson tarafından başlatılan devrim hakkında. Gelecek için tek umudum insan ekolojisi için yeni bir anlayışı bizlere adapte etmek, ki bu anlayış dahilinde insanın sahip olduğu kapasitenin ne kadar zengin olduğunun farkına varmaktır. Eğitim sistemimiz, bizlerin dünyayı belli bir yer altı zenginliği için kazdığımız gibi aklımızı kazmakta. Ve gelecek için bu şekliyle aklımız yeterli hizmeti veremeyecek. Çocuklarımızı eğitirkenki ana prensiplerimizi yeniden düşünmeliyiz.

Jonas Salk'tan mükemmel bir alıntı yapacağım "Eğer bütün böcekler dünyadan yokolacak olsaydı, 50 yıl içerisinde dünyada hayat sona ererdi. Eğer insanoğlu dünyadan yok olsaydı, 50 yıl içerisinde bütün yaşam kendini yeniler ve gelişirdi." Ve o haklı. TED'in bugün burada kutladığı şey insanın sahip olduğu hayalgücüdür. Bu bir hediyedir bizler için. Ve şimdi bu hediyeyi kullanırken dikkatli olmalıyız, akıllı davranarak, bu senaryoların gerçekleşmesine meydan vermemeliyiz. Ve bunu yapabilmemizin tek yolu yaratıcı kapasitelerimizi görerek, onların zenginliğinin farkına vararak, ve çocuklarımızın bunu gerçekleştimek için umudumuz olduğunu görerek olacaktır. Ve hedefimiz onların varlığını bir bütün olarak eğitmek, ki böylelikle onlar bu gelecekle yüzleşebilsinler. Bu arada -- biz bu geleceği göremeyebiliriz. ama onlar görecekler. Ve bizim işimiz onların bu gelecekten ortaya bir şeyler çıkarmalarına yardım etmek. Çok teşekkür ederim

Babalık cinselliği azaltıyor

2011-10-14T08:14:00.000-07:00

Erkeklerdeki testosteron düzeyi baba olduktan sonra bir süre düşüyor.

Çocuk sahibi olan erkeklerin testosteron hormonu seviyesinin azaldığı belirlendi. Önceki araştırmalar, denklemin diğer yönde ilerlediği, yani testosteron düzeyi daha düşük olan erkeklerin baba olma ihtimalinin daha yüksek olduğu yönündeydi.

ABD'deki Northwestern Üniversitesi'nden Christopher Kuzawa ve ekibinin yaptığı araştırma baba olmanın, erkeklik hormonu testosteronun seviyesinin düşmesine neden olduğunu gösterdi. Bu da erkeklerin bir süre cinsel açıdan 'durulmaasına' neden oluyor.

Birçok hayvan türünde olduğu gibi insanlarda da doğumdan sonra vücudun testosteronun üretimini azalttığını belirten Kuzawa, bu sayede erkeklerin biyolojik olarak, en azından bir süre, çocuğuyla ilgilenmeye programlandığını vurguladı.

Bilimadamları, Filipinlerde 21-26 yaşındaki 624 erkeğin hormon seviyesini 4,5 yıl boyunca inceledi. Bu dönemde, araştırmaya katılanların üçte biri ilk kez baba oldu.

Amerikan PNAS dergisinde yayımlanan araştırmaya imza atanlardan Lee Gettler, testosteron seviyesi yüksek olan erkeklerin 'daha girişken' oldukları için de baba olma şansının daha fazla olduğuna ancak çocuk sahibi olduktan sonra hormonun seviyesinin büyük oranda azaldığına dikkati çekti.

Baba olmanın ve yeni doğan bebeğe bağlı ''sıkıntıların'' duygusal, psikolojik ve fiziksel ''düzenlemeler'' gerektirdiğini belirten Gettler, araştırmanın erkeklerin bu ''düzenlemelerle'' başa çıkabilmesi için ''biyolojik değişim'' geçirebileceğini gösterdiğini ifade etti.

Inanılmaz İnsan Vucudu

2011-01-25T04:56:00.000-08:00

İnsan vücudunun inanılmaz sınırlarına yolculuk yapıyoruz. Araçlarımız, motorlarımız, alt yapımız, yollarımız ve devre sistemimizle mükemmel işleyen sistemlere sahibiz. Dünyada yaşayan 6 milyardan fazla insan vücudu var. Ve her birimiz yaklaşık yüz trilyon mikroskobik hücrenin birleşimiyiz. Tüm bireylerin yapı planları % 99,9 aynı olsa da hiçbirimiz aynı değiliz. Her insan makinası, hücreleri, duyuları, kasları, kemikleri, kalp, beyin gibi önemli elemanlarıyla bir mucizeyi gerçekleştirmeye hazırdır. Hepsinin en dış yüzeyini örten zırhımız, yani derimiz, acıya ve zevke giriş noktamız, bizi içerde, dünyanın geri kalanını dışarıda tutar. Derimiz, ısıtma ve soğutma organımızdır.

Güne gözlerimizi açtığımızda görme mucizesi ile karşılaşırız. Gözlerimiz mikro saniyeler içinde seçer, izler, odaklar. Onlar ışık hasatçıları, yakalar ve beynin anlayabileceği elektriksel vurgulara dönüştürürler. Çevremizdeki dünyayı değerlendirmemizi ve bundan zevk almamızı tüm diğer duyulardan iyi sağlar. Görme duyusu insan makinesinde tek başına işlemez. Kafamızın iki yanında vücudumuzun mikrofonları kulaklarımız yer alır. Onlar duymaktan çok daha fazlasını yapar. Dengemizi sağlamayı onlara borçluyuz. Kulaklarımız bize günümüzü zenginleştiren güçlü bir duyu daha sağlarlar. Radar çanakları gibi sesi kafatasımızın derinlere yönlendirirler.

İnsan makinasında ki mucizevî özelliklerde biride solunumdur. Soluk alamasaydık birkaç dakikadan fazla yaşayamazdık. Soluduğumuz havanın takip ettiği yolu izleyebiliriz. Gırtlaktan inip, ses tellerini geçer, soluk borusuna iner, akciğerlere, oradan bronşlara ve bronşçuklara dağılır. İnsan makinasının en önemli parçasından biride kalptir. Kalp, özünde kastan oluşan pompadır, çıkarılsa bile kendi başına işleyebilir. Damarlarımızda dolaşan hayatı sıvımız olan kan, içinde oksijenden (O) fazlasını taşır. Hücrelerimiz ne kadar çok oksijen yakarsa kalp ve kan damarları daha fazlasını ulaştırmak için o kadar çok çalışır. Oysa bu makineyi beslemek için oksijenden (O) fazlası lazım. Yani yakıt gereklidir. Her lokma yutuşumuzda onu, içindeki kullanışlı her şeyi emmek için tasarlanmış bir yolculuğa çıkarız. Bitkileri ve hayvanları enerjiye dönüştürüp, kimyasal yapı taşlarına ayırarak kanımıza ve etimize katarız. İnsan makinasının hareketine yön veren kas sistemi ile yapabileceklerimiz ise mükemmelliğin bir başka yüzünü oluşturur. Ayak tabanından parmak uçlarına kadar, yaklaşık 650 kas yaptığımız her harekete güç verir. İskelet kaslarımız olmasaydı, koşamazdık, göz kırpamaz, gülümseyemez hatta konuşamazdık. Vücuda yayılmış halde bulunan mühendislik harikasından olan kemiklerden vücuda yayılmış olarak 206 kemik bulunur. Bize şeklimizi veren kemiklerimiz olmasaydı yığılır kalırdık.

İnsanlar hayatta kalmaktan fazlasını ister. Bir erkek günün her saniyesi binden fazla sperm üretir. Hayatlarının görevi yani yumurtayı döllemek için her an hazırdırlar. Kadın sayılı üreme hücresiyle doğar. Sadece bir tane sperm yumurtaya ulaşır ve döller. Spermin yumurtaya ulaşmasıyla DNA’lar kaynaşır. Mucize makinede yaptığımız her şeye başkanlık eden tek bir organ var. Beynimiz, bizi korur, yol gösterir, emirler verir. Vücudumuza kök salmış bilgi otoyolu ile her parçamızı kontrol eder. Hissetmemizi, istememizi, hatırlamamızı ve tepki vermemizi sağlar. Bizlere kalp nakli yapılsa biz yine aynıyız değişen bir şey olmaz. Ama beynimize bir şey olursa her şey riske girer, karakter, kişilik değişebilir. İnsan makinası mükemmel parçaları ile uyum göstererek çalışmayı sürdürür.

Aşağıdaki Soruların Cevapları Filmin Ayrıntıların da Vardır:

Derinin yapısı, özellikleri ve görevleri nelerdir?
Bireylerin esmer, sarışın, beyaz, siyah olacağını belirleyen şey nedir?
Görme ve duyma olayları nasıl gerçekleşir?
Ses tellerinin zamanla yıpranmasının nedeni nedir?
Solunum olayı nasıl gerçekleşir ve solunumun en önemli işlevi nedir?
Kaslarımızdaki aktin ve miyozin proteinlerinin işlevi nelerdir?
Kemiğin yapısı ve bizlere sağladığı kolaylıklar nelerdir?
Budist keşişlerin yaptığı meditasyonun beyin faaliyetleri üzerine etkisi nedir?
Doğum anında, türümüzün devamını sağlamak için neden sancılı ve riskli bir yol geliştirdik?
Beynin belli bir bölgesine odaklanarak kontrol altına almak mümkün müdür?
11. Döllenmiş yumurtanın, ergin birey oluncaya kadar geçirmiş olduğu aşamalar nelerdir?

güncelleme : en kısa zamanda ekleyeceğim inşAllah

Kanseri yayan gen

2011-01-25T03:44:00.000-08:00

İngiliz bilim adamları, kanserin vücutta yayılmasına sebep olan bir "başıbozuk gen" keşfettiler

East Angila Üniversitesi bilim adamları, bulgularının, on yıl içinde tümörün vücudun diğer yerlerine yayılmasını (metastaz) durduracak ilaçların geliştirilmesini sağlayabileceğini söylediler.

"Oncogene" adlı dergide yayınlanan araştırmada, "WWP2" olarak adlandırılan genin,kanserhücreleri içinde yer aldığı ve vücutta kanser hücrelerinin yayılmasını önleyen bir proteine saldırarak, bu proteini bozduğu kaydedildi.

Laboratuvarda yapılan deneyde, "WWP2"nin engellenmesiyle söz konusu proteinin seviyesinin arttığı ve kanser hücrelerinin hareketsiz kaldığı görüldü.

Çalışmaya katılan bilim adamlarından Surinder Soond, "Bunun, tümörün yayılmasının önlenmesi ve kanserin tedavisinde yeni ve heyecan verici bir yaklaşım olduğunu" söyledi

Büyük bir buluş olan Dokunmatik Ekran

2010-06-18T06:56:00.000-07:00

Jeff Han ucuz, büyütülebilir çoklu dokunmatik ve dokunmaya duyarlı bilgisayar ekranı arayüzünü tanıtıyor, bu aynı zamanda "işaretle ve tıkla" sözünün de sonu olabilir.

Türkçe alt yazılı izlemek için View subtitles yazan yerden Türkçe'yi seçin..

Bugün burada olduğum için çok heyecanlıyım, çünkü laboratuvarımdan yeni çıkardığım bir şeyi göstermek üzereyim, bunu ilk görenler sizler olacağınız için çok memnunum, çünkü bunun gerçekten makinelerle olan ilişkimizi derinden değiştireceğine inanıyorum.

Bu geriden gösterim yapan bir çizim ekranı. 36 inç genişliğinde, ve çoklu dokunmatik bir sensör eklenmiş durumda. Bir telefon kulübesinde veya interaktif yazı tahtalarında gördüğünüz normal dokunmatik sensörler bir anda sadece bir noktayı algılayabilir. Bu alet size aynı anda birden fazla nokta işaretleme imkanı veriyor. İki elimi de kullanabilirim, kiriş hareketleri yapabilirim, ve istersem 10 parmağımı aynı anda kullanabilirim. İşte böyle.

Çoklu dokunmatik sensörler tamamen yeni değiller. Örneğin, Bill Buxton 80'lerden beri bunlarla oynuyor. Ama, burada benim ürettiğim gerçekten yüksek-çözünürlüklü, düşük maliyetli, ve sanırım en önemlisi, görüntü yakınlaştırılabilir. Teknoloji şu an buradaki en heyecan verici şey değil, daha çok onun yeni bulduğumuz erişilebilecek noktaları bizi heyecanlandırıyor. Burada ilginç olan, onunla neler yapabileceğimiz, ve üstüne neler ilave edebileceğimiz. Şimdi görelim.

Mesela, burada bir lav ışığı uygulamamız var. Gördüğünüz gibi, iki elimi baloncukları toplayıp bir araya getirmek için kullanabiliyorum. Sisteme bu şekilde ısı enjekte edebiliyorum, veya iki parmağım ile ayırabilirim. Bu tamamen sezgisel; bunun bir el kitabı yok. Arayüz kayboluyor. Bu uygulama bir ekran koruyucu olarak başladı, doktora öğrencisi Ilya Rosenberg yaptı. Ama, sanırım asıl kullanılması gereken yer burası.

Çoklu dokunmatik sensör ile ilgili harika olan şey şu, bunu buradaki tüm parmaklar ile gerçekleştirebilirdim, ama çoklu dokunmatik aynı zamanda çok kullanıcılı anlamına geliyor. Chris buraya gelip lavın bir diğer tarafında çalışabilir, ben buralarda oynarken. Yeni bir şekil verme aleti hayal edebilirsiniz, buradaki bölümü ısıtıyorum, sonra şekil veriyorum, sonra soğuyup belli bir şekilde katılaşmaya bırakıyorum. Google'ın lobisinde böyle bir alet hoş olurdu. (Gülüşmeler)

Size bir şey göstereceğim -- daha somut bir örnek, bu yüklerken. Bu bir fotoğrafçının ışık kabini uygulaması. İki elimi birden kullanıp, resimlerin yönünü değiştirebiliyorum. Ama daha da iyisi, eğer iki parmağımı kullanırsam, bir resmi tutup, kolaylıkla böyle büyütebilirim. Kolayca açısını değiştirebilir, yakınlaştırıp uzaklaştırabilirim, döndürebilirim. Bunu iki elimle de yapabilirim, ya da bir elimdeki iki parmağımla da yapabilirim. Eğer taslağı yakalarsam, aynı şeyleri yapabilirim -- büyütebilirim. Aynı anda yapabilirim, bunu bu şekilde tutarken, bir resmi seçip, onu bu şekilde büyütebilirim.

Yine, arayüz burada kayboluyor. Herhangi bir kullanma kılavuzu yok. Bu özellikle daha önce bir bilgisayar kullanmadıysanız tam aradığınız şey. Şimdi, eğer 100 dolarlık laptoplar gibi girişimleriniz varsa, bu tanıtacağımız yeni jenerasyondan, insanların bu standartta mouse ve windows kursör arayüzü ile bilgisayar kullanacağından korkardım. Şu andan itibaren bana göre makinalar ile bu şekilde etkileşimde olmalıyız. (Alkışlar) Tabi ki bir klavye çıkarabilirim. Bunu alabilirim, buraya koyabilirim. Gördüğünüz gibi, bu standart bir klavye, ama tabi ki bunu elimin büyüklüğüne göre büyütebilirim. Bu gerçekten önemli, çünkü teknolojinin geldiği bu seviyede fiziksel bir alete uyum sağlamamız için bir neden yok. Bu RSI gibi kötü şeylere neden olur. Bugünlerde teknolojimiz çok gelişti, artık arayüzler bizlere ayak uydurmalı. Şu ana kadar çok az bir kısmı uygulandı bundan sonra arayüzler ile etkileşimimiz gelişecektir. Bu klavyelerde yaptığımız gelişmeler büyük ihtimalle yanlış yönde. Düşünün, gelecekte bu tür teknolojiyi geliştirdiğimizde, eliniz hareket ettiğinde otomatik olarak hareket eden ve elinizin hangi tuşu aradığını anlayabilecek zekada klavyeler yaratılacak. Evet -- yeniden, harika değil mi?

Seyirci: Laboratuvarın nerede?

Jeff Han: Ben New York Üniversitesi'nde araştırma görevlisiyim.

Burada başka bir uygulama örneği var. Bunları küçük tüy topları yapabilirim. Yaptığım vuruşları hatırlayacak. Tabi ki bunu tüm parmaklarımla yapabilirim. Dokunuşuma duyarlı olduğunu fark edebilirsiniz. Bu aletin güzel yanı, az önce gösterdiğim gibi görüntüyü hızlı bir şekilde büyütmeniz için iki parmak yeterli. Çünkü bir büyütme aletine veya bir başka menüye gerek yok; devamlı olarak büyütebilirsiniz, hepsi aynı anda. Burada büyük şeyler yaratabilirim, buraya başladığım notaya çok hızlı dönebilir ve daha küçük şeyler yapabilirim.

Veri görüntüleme gibi şeylere başladığımız için bu çok önemli olacak. Mesela, sanırım hepimiz Hans Rosling'in konuşmasını beğendik, ve gerçekten uzun zamandır düşündüğüm bir gerçeği vurguladı: hepimiz bu bilgiye sahibiz ama bir sebepten ötürü orada öylece duruyor. Onu kullanmıyoruz. Bana göre bunun bir sebebi, -- grafik, görüntüleme, netice araçlarından hepimiz faydalanacağız. Sanırım büyük bir çoğunluğu daha iyi arayüzlere sahip olmaya başlayacak, buradaki büyük resim ile uğraşırken bu tür verilere erişebilmek için.

Bu da WorldWind adlı başka bir uygulama. NASA tarafından yapıldı. Hepimiz Google Earth'ü görmüşüzdür; bu da onun açık-kaynaklı versiyonu gibi. NASA'nın uzun yıllar boyu topladığı farklı verileri yüklemek için özel bir uygulaması. Gördüğünüz gibi, yakınlaşmak için aynı iki parmak hareketini kullanıyorum. Yine, hiçbir arayüz yok. Herkese istediği kadar gidebilme imkanı sunuyor -- ve, tam olarak beklediğinizi yapıyor. Tekrar, burada arayüz yok. Arayüz hemen kayboluyor. Farklı bir veri görüntüsüne geçebilirim. Bu uygulamanın güzelliği de bu. İşte böyle. NASA gerçekten harika. Bu farklı renklere ayıran elektromanyetik görünüme sahip -- bitkileri ayırt etmek için harika. Şuraya geri gidelim.

Haritalama uygulamaları hakkında en harika şey -- 2D değil, bir çeşit 3D olması. Çoklu dokunmatik arayüzle, böyle bir hareket yapabilirsiniz -- böylece etrafı böyle eğip bükebilirsiniz. Bu basit bir 2D yaklaşma ve hareket ettirmeden ibaret değil. Bu geliştirdiğimiz hareket ile iki parmağınızı buraya koyuyorsunuz, eğim için bir eksen belirliyor, ve ben de ona göre eğip bükebiliyorum. Bu tam bu durum için bulduğumuz bir çözüm, belki yapılması gereken şey değil ama böyle bir arayüzle yapabileceğiniz bir çok ilginç şey var. Böyle oynamak çok eğlenceli aynı zamanda. (Gülüşmeler)

Göstermek istediğim son şey -- eminim böyle bir aletle yapabileceğimiz bir çok eğlence uygulaması aklınıza gelmiştir. Ben daha çok bu tür yaratıcı uygulamalarla ilgiliyim. İşte basit bir uygulama-- Bir eğri çizebiliyorum. Ve eğriyi kapattığımda bir karakter haline geliyor. Güzel olan yanı ise, kontrol noktaları ekleyebilirim. Şimdi de parmaklarımla eş zamanlı olarak onu hareket ettirebilirim. Ne olduğunu görebiliyorsunuz. Bir çeşit kuklacılık, çizmek için ihtiyacım olan parmak sayısı kadar parmağımı kullanabilirim --

Burada kontrol noktalarını tutmak ve doğru şeyi yapmak için çok fazla matematiksel işlem var. Yani, buradaki cismi kontrol noktaları ile hareket ettirme tekniği, gerçekten teknolojinin son harikası olarak değerlendirilmeli. Geçen sene Siggraph'ta tanıtıldı, hayranı olduğum bir araştırma çeşidinin mükemmel bir örneği. Her şeyin doğru olanı yapması için gereken gücü hesaplıyor, sezgisel şeyleri. Umduğunuz şeyi gerçekleştiriyor.

Çoklu dokunmatik araştırmaları şu anda HCI (Human Computer Interaction- İnsan Bilgisayar Etkileşimi)'da çok aktif bir alan. Bunu yapan sadece ben değilim, bununla uğraşan bir sürü kişi var. Böyle bir teknoloji daha da fazla kişinin uğraşmasını sağlayacak, ve sizlerle önümüzdeki günlerde ilgili alanlara nasıl uygulayabileceğimiz hakkında konuşmak için sabırsızlanıyorum. Teşekkür ederim. (Alkışlar)

Neden Mars'a tekrar gitmeliyiz ~ Joel Levine

2010-06-15T06:44:00.000-07:00

NASA'da gezegen bilim adamı Joel Levine Mars'taki ilgi çekici ve şaşırtıcı keşiflerden bahsediyor: buz dolu kraterler, eski okyanus izleri, geçmişte bir zamanlar olmuş hayatın ipuçları. Daha fazlasını elde etmek için Mars'a tekrar gitmemiz gerektiğini anlatmaya çalışıyor.

Türkçe alt yazılı izlemek için View subtitles yazan yerden Türkçe'yi seçin..

4.6 milyarlık bir tarihi 18 dakika içinde anlatmak istiyorum. Bu dakika başı 300 milyon yıl demek. NASA'nın elde ettiği ilk Mars fotoğrafından başlayalım. Bu Mariner IV. 1965'te çekildi. Bu fotoğraf, çok tanınan bilimsel dergi New York Times'da yayınlandığı zaman, başyazı şöyleydi: "Mars ilginç değil. Mars ölü bir dünya. NASA Mars'ı daha fazla anlamak için zaman ve para harcamamalıdır." Çok şükür Washington'da NASA'daki lidelerimiz daha bilgili idi. Ve biz kırmızı gezegenin geniş araştırmasına başladık.

Bütün bilimlerdeki anahtar sorulardan biri, "Dünya dışında bir hayat var mı?" Bence Mars, Dünya dışında hayatın olabileceği en muhtemel yer. Birazdan size Mars'ta hayatın olabileceğini gösteren bazı muhteşem ölçümler göstereceğim. İzin verirseniz bir Viking fotoğrafı ile başlayayım. Bu kompozit Viking tarafından 1976'da çekildi. Viking NASA Langley Araştırma Merkezi'nde geliştirildi ve idare edildi. 1976'da iki tane yörüngeye ve iki tane de yüzeye araç gönderdik. Dört tane uzay aracımız vardı, ikisi Mars'ın etrafında, ikisi yüzeyde, muhteşem bir başarı.

Bu herhangi bir gezegenin yüzeyinden çekilmiş ilk resim. Bu yüzeye inen Viking'in Mars'ın yüzeyini çektiği fotoğraf. Ve evet, kırmızı gezegen kırmızı. Mars Dünya'nın yarısı kadar. Fakat Dünya'nın 2/3'ü su ile kaplı olduğundan, Mars'taki kara alanı Dünya'nınki ile aynı. Yani, Mars Dünya'nın yarısı kadar da olsa gayet büyük bir yer. Mars yüzeyinin topografik ölçümlerini aldık. Yükseklik farklarını anlayabiliyoruz.

Mars hakkında çok şey biliyoruz. Mars'ta Güneş Sistemi'ndeki en büyük volkan var, Olympus Mons. Mars Güneş Sistemi'nin en büyük kanyonuna sahip, Valles Marineris. Çok, çok ilginç bir gezegen. Mars Güneş Sistemi'ndeki en büyük etki kraterine sahip, Hellas Basin. Uzunluğu 3200 kilometre. Eğer bu krater oluşurken Mars'ta olsaydınız, gerçekten çok, çok kötü bir gün geçirirdiniz. (Gülüşmeler) Bu Olympus Mons. Arizona eyaletinden büyük.

Volkanlar önemli çünkü, volkanlar atmosferi ve okyanusları oluşturuyorlar. Valles Marineris'e, Güneş Sistemi'ndeki en büyük kanyona, ABD haritasının üzerine getirip bakıyoruz, 4.800 kilometre uzunluğunda. Ulusal Bilim Akademisi'nin dediğine göre Mars ile ilgili en dikkat çekici şeylerden biri, uzay çağının 10 ana gizeminden biri, Mars'ın bazı alanlarının çok manyetik olması. Biz buna kabuk manyetizması diyoruz. Mars'ın bazı noktalarında, bazı sebeplerden ötürü, şu anda bunları anlayamıyoruz, yüzey çok, çok yüksek manyetizmaya sahip.

Mars'ta su var mı? Cevap, hayır. Mars yüzeyinde bugün sıvı su yok. Fakat ilginç bir delil, Mars'ın erken tarihinde nehirlerin ve hızlı akan suların olabileceğini söylüyor. Bugün Mars çok, çok kuru. Kutup bölgelerinde biraz su olduğunu düşünüyoruz. Kuzey ve Güney kutuplarında donmuş bölgeler var. Bunlar yeni fotoğraflar. Bu Spirit ve Opportunity'den. Bunlar da Mars'ın yüzeyinde bir zamanlar hızlı akan suların olduğunu gösteren fotoğraflar. Su neden önemli? Su önemli çünkü, hayatın olmasını istiyorsanız, su olması lazım. Su, evrimin, gezegende hayatın ortaya çıkmasındaki en önemli bileşen.

Burada Antarktika'nın ve Olympus Mons'un resimleri var, çok benzer yapılar, buzullar. Pekala, bu donmuş su. Bu Mars'taki buz halindeki su. Bu benim en çok sevdiğim fotoğraf. Birkaç hafta önce çekildi. Daha alenen gösterilmedi. Bu Avrupa Uzay Ajansı. Mars Express'in Mars yüzeyindeki bir kraterden çektiği resim. Kraterin ortasında sıvı su var, buz var. Çok ilgi çekici bir fotoğraf.

Şu anda Mars'ın erkan tarihinde, 4.6 milyar yıl önce, 4.6 milyar yıl önce, Mars Dünya'ya çok benziyordu. Mars'ta nehirler, Mars'ta göller, daha da önemlisi Mars'ta gezegen boyutlarında okyanuslar vardı. Şu anda okyanusların kuzey yarımkürede olduğuna inanıyoruz. 6.4 kilometrelik bir depresyonun gösterildiği bu mavi ile kaplı alanda, eskiden Mars yüzeyinde bir okyanus vardı. Mars'taki okyanuslar dolusu su nereye gitti? Aslında bir fikrimiz var. Bu Mars'ın yörüngesinde dolanan uydu Odyssey'den birkaç yıl önce elde ettiğimiz bir ölçüm. Mars'ın yeraltı suları, donmuş buz şeklinde. Bu da yüzdeyi gösteriyor. Mavimsi bir renkse, ağırlığın yüzde 16'sı demek. İç tarafın ağırlığının % 16'sı donmuş su ya da başka bir değişle buz ihtiva ediyor. Yani, yeraltında çok su var.

Bence Mars'tan elde ettiğimiz en ilgi çekici ve anlaşılmaz ölçüm, bu yılın başında Science dergisinde yayınlandı. Mars'ın atmosferinde aradığımız şey, gaz, metan, CH4. Gördüğünüz gibi üç ayrı metan bölgesi var. Metan neden önemli? Çünkü Dünya'da, neredeyse metanın tamamı, %99.9'u canlı sistemler tarafından üretiliyor, küçük yeşil adamlar değil, mikroskopik hayat, yüzeyde ya da yüzey altında. Dünya'da canlı sistemler tarafından üretilen bir gaz olan metanın Mars'ın atmosferinde olduğuna dair artık bir kanıtımız var. Şu 3 tane bulut, A, B1, B2.

Bu da üzerinde bulunduğu arazi. Jeolojik araştırmalardan biliyoruz ki, buralar Mars'ın en eski bölgeleri. Aslında, hem Dünya, hem Mars 4.6 milyar yaşında. Dünya'daki en eski kaya sadece 3.6 milyar yaşında. Jeolojik bilgimizde 1 milyar yıllık bir açıklık olmasının sebebi levha tektoniği. Dünya'nın kabuğu yenilendi. İlk 1 milyar yıl öncesine dair bir buluntumuz yok. O buluntu Mars'ta var. Bu baktığımız arazi de 4.6 milyar yıl önce, Dünya ve Mars oluştuğu zaman meydana gelmiş. Bir Salı günü idi. (Gülüşmeler)

Bu harita Mars'a giden uzay araçlarının nerelere indiğini gösteriyor. Burada Viking I, Viking II. Bu Opportunity. Bu Spirit. Bu Mars Pathfinder. Bu da iki yıl önce gönderdiğimiz Phoenix. Dikkat ederseniz tüm araçlar kuzey yarımküreye indiler. Bunun sebebi ise eski okyanus havzasının kuzey yarımkürede olması. Çok fazla krater yok. Ve bir de su, havzayı asteroid ve meteorlardan korumuş. Fakat bir de güney yarımküreye bakın. Güney yarımkürede etki kraterleri var, volkanik kraterler var. Bu Hellas Havzası, jeolojik olarak çok, çok farklı bir yer. Metanın nerede olduğuna bakın, metan çok pürüzlü bir arazide.

Şu anda varolan Mars sırlarını çözmenin en iyi yolu nedir? Bu soruyu 10 yıl önde sorduk. En iyi 10 Mars bilim adamını Langley Araştırma Merkezi'ne iki günlüğüne çağırdık. Tahtada cevabı bulunamamış ana soruları tartıştık. Ve iki günümüzü bu soruya verilebilecek en iyi cevabın ne olacağına karar vermek için harcadık. Toplantımızın sonucu da robotik roket yakıtlı uçaktı, biz ARES diyoruz. Havai Bölgesel Çevre Araştırmacısı. Bu da ARES'in bir maketi. Gerçeğinin %20'si kadar.

Uçak Langley Araştırma Merkezi'nde tasarlandı. Dünya'da Mars'a gidebilecek bir uçağı yapabilecek tek yer Langley Araştırma Merkezi'dir. 100 yıldır dünyanın en iyi havacılık merkezi. Yüzeyden yaklaşık 1.6 km yukarıdan uçacağız. Yüzlerce kilometreyi katedeceğiz, hızımız da saatte 724 km. Gezicilerin ve inicilerin yapamayacağı bazı şeyleri yapabiliyoruz. Dağların, volkanların, etki kraterlerin üstünden uçabiliyoruz. Vadilerin üstünde uçuyoruz. Yüzey manyetizmasının üzerinden, kutup şapkalarının, yeraltı sularının üstünden uçabiliyoruz. Ve Mars'ta hayatı arayabiliyoruz.

Ve aynı derecede öneme sahip bir şey daha var, Mars'ın atmosferinde uçarken, o yolculuğun fotoğraflarını, Dünya dışındaki ilk uçak yolculuğunun fotoğraflarını, Dünya'ya gönderiyoruz. Amacımız da, bu uçuşu vergileri ile destekleyen Amerikan halkına ilham vermek. Daha da önemlisi gelecek nesil bilim adamlarına, teknolojicilerine, mühendislerine ve matematikçilerine ilham kaynağı olacağız. Ulusal güvenliğin ve ekonomik canlılığının önemli bir hususu da gelecek nesil bilim adamlarını, mühendislerini, matematikçilerini ve teknolojicilerini yetiştirmemizdir.

ARES Mars üzerinde uçarken böyle gözüküyor. ARES'i önceden programlayacağız. Metanın olduğu bölge üzerinde uçacağız. Uçakta Mars atmosferinden üç dakikada bir ölçüm alacak aletler olacak. Metan dışında canlı sistemler tarafından üretilen diğer gazlara da bakacağız. Bu gazların nereden sızdığını bulacağız. Geldikleri yerlerin meyilini ölçebiliyoruz. Bir sonraki uçuşumuzda da direk o bölgeye ineceğiz.

Bir uçağı Mars'a nasıl taşırsınız? İki kelimede, çok dikkatli. Problem şu, uçak Mars'a uçmayacak onu bir uzay aracının içine koyup Mars'a göndereceğiz. Problem şu ki, en büyük uzay aracının çapı 2.7 metre. ARES'in kanat açıklığı 6.4 metre, uzunluğu 5.2 metre. Onu Mars'a nasıl taşıyacağız? Onu katlayacağız ve uzay aracının içinde taşıyacağız. Aerokabuk dediğimiz bir şey içine koyacağız. Şöyle yapıyoruz. Bunu anlatan kısa bir videomuz var.

Video: Hazır. 5,4,3,2,1. Ana motor çalışıyor. Ve kalkış.

Joel Levine: Bu Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden kalkış. Bu da 9 ayda Mars'a ulaşan uzay aracı. Mars atmosferine giriyor. Aşırı bir ısınma var. Sürtünme ısısı. Uçağın hızı saatte 29.000 km. Yavaşlaması için bir paraşüt açılıyor. Isı karoları düşüyor. Uçak atmosferle ilk defa temas ediyor. Açılıyor. Roket motorları çalışmaya başlıyor.

Bir saatlik uçuşla atmosferde yüksek çözünürlükte ölçümler yaparak canlılarda, volkanlarda oluşan gazlara bakarak, yüzeyi araştırarak, yüzeydeki anlamadığımız manyetizmayı ve daha birçok alanı araştırarak Mars hakkındaki ders kitaplarını yeniden yazabileceğimizi düşünüyoruz.

Uygulama mükemmeliğe götürüyor. Bunu yapabileceğimizi nasıl biliyoruz? Çünkü ARES'in bu modelinin birkaç örneğini NASA Langley Araştırma Merkezi'nde Mars şartlarında sekiz yıl boyunca denedik. Bir de ARES'i Dünya atmosferinde, 30.5 km yükseklikte, Mars'taki atmosferin yoğunluğuna ve basıncına uygun bir yükseklikte, denedik. Şimdi 30.5 km, ABD'nin bir ucundan Los Angeles'e uçtuğunuz zaman 11.2 km yükseklikte uçuyorsunuz. Testlerimizi 30.5 km'de yapıyoruz.

Sizlere testlerimizden birini göstermek istiyorum. Bu gerçeğinin yarısı kadar büyüklükte bir maket. Bu da yüksek rakımlı helyum balonu. Oregon, Tilamook üzerinde. Katlanmış uçağı balona koyuyoruz. İstediğimiz yüksekliğe çıkması yaklaşık 3 saat alıyor. Verilen emirle 31.4 km'den bırakıyoruz. Uçağı açıyoruz ve her şey mükemmel bir şekilde çalışıyor. Bu tekniği iyileştirmek için yüksek ve alçak rakım testleri gerçekleştirdik.

Gitmeye hazırız. Burada biraz küçük boyutta bir maket var. Tam büyüklükte model NASA Langley Araştırma Merkezi'nde var. Gitmeye hazırız. Tek ihtiyacımız NASA'dan maliyetlerimizi (Gülüşmeler) karşılamak için bir çek. Bugünkü konuşmadan elde edeceğim ücreti bağışlamaya hazırım. Aslında bu konuşma için herhangi bir ücret ödenmiyor. Bu da ARES takımı. Yaklaşık 150 bilim adamı, mühendis var, Jet Tahrik Laboratuvarı Goddard Uzay Uçuş Merkezi Ames Araştırma Merkezi ve altı tane daha büyük üniversite ve şirketlerle beraber çalışıyoruz.

Çok büyük bir iş. Bu da herkes NASA Langley Araştırma Merkezi'nde iken. Şunu söyleyerek bitireyim. Buradan çok uzak değil Kittyhawk, North Carolina'da 100 yıldan biraz daha fazla yıl kadar önce Dünya'da ilk defa bir uçağı uçurduğumuz zaman bir tarih yazmıştık. Şu anda ilk defa bir uçağı Dünya'nın atmosferi dışında uçurmanın eşiğindeyiz. Mars'a uçup, Mars hakkındak ders kitaplarını değiştirmeye hazırız. Daha fazla bilgiye ulaşmak isterseniz, bu heyecan verici ve ilginç görev hakkında bilgi içeren ve neden yapmak istediğimizi paylaştığımız bir internet sitemiz var. Çok teşekkürler. (Alkışlar)

İlginç Bilimsel Bilgiler

2010-06-14T10:45:00.000-07:00

ilginç bilimsel bilgilerden örnekler..

· Hint Fakiri Kobra Yılanını Nasıl Oynatıyor?
Sadece Hindistan”a değil, Kuzey Afrika ülkelerine, özellikle Fas”a gidenlerin en çok ilgisini çeken şeylerden biri de yılan oynatıcılarıdır. Yılan oynatıcısının yılanının sepetinden çıkartıp oynatmasının, onu bir tür hipnotize etmesinin, flütünden (aslında flüt benzeri bir çalgıdan) çıkardığı seslerle bir alakası yoktur. Çünkü kobra yılanı bir taş gibi sağırdır. İşitme organı ve buna bağlı sinirleri yoktur. Sesleri duyması mümkün değildir. O sadece yerden, yani topraktan gelen titreşimleri hissedebilir. Yılanlar titreşimlere karşı çok hassastırlar.
Aslında yılanın sepetinden çıkıp, dikelip aldığı pozisyon saldırı pozisyonudur. Kobra gövdesinin ön bölümünü havaya diker ve boynunu yassıltarak genişletir. Bu hareketi boyun kaburgalarını birbirlerinden ayırarak sağlar. Yılan oynatıcısı elindeki flütü sağa sola sallayarak yılanın baktığı hedefin yerini sürekli değiştirir. Yılan flüte doğru kafasını oynattıkça bu, seyircilere sanki yılan dans ediyormuş izlenimini verir. Aslında yılanın sallanması fiziksel bir olaydır. Onu vücudunun üst kısmını yerden yükseltebilmek için yapar. Sallanmayı kestiği an yere düşer.
Kobra yılanları türünün hepsi bir değildir. Yılan oynatıcıları genellikle gördükleri her şeye anında saldıran Kral Kobrası”nı tercih etmezler. Bunlar aynı zamanda dünyanın en büyük zehirli yılanlarıdırlar. Boyları 5 metreyi geçer zaten en kuytu yerlerde yaşarlar ve diğer kobraların aksine insandan kaçarlar. Yılan oynatıcılarının tercihleri daha sakin olan ve yemeyi gözünün kesmediği büyüklükteki objelere saldırmayan Asya Kobrası”dır.

· Develerin Hörgüçlerinde Ne Var?
Devenin ana yurdu Kuzey Amerika”dır. Tarih içinde oradan Güney Amerika ve Asya”ya yayılmış, Kuzey Amerika kıtasında ise zamanla yok olmuştur. Güney Amerika”daki lama, alpaka (bir cins koyun), guanako {lamanın irisi) gibi hayvanlar devenin akrabaları sayılabilirler.
Yaşadıkları kum fırtınalarına ve diğer olumsuz şartlara uyabilmek için iki sıra koruyucu kirpikleri ve tüylü kulak delikleri oluşmuş, burun deliklerini açıp kapayabilme, çok uzaktan görebilme ve koku alabilme yeteneklerine sahip olmuşlardır.
Develerin tek hörgüçlülerine Arap devesi, çift hörgüçlülerine ise Baktriane (Bactrian) devesi adı verilir. Baktriane Afganistan”ın kuzeyinde bir yer olup bugün adı pek bilinmemesine rağmen çok çeşitli medeniyet ve kültürlere ev sahipliği yapmış, çok önemli tarihi geçmişi olan bir bölgedir.
Her iki cins deve de yük hayvanı olarak kullanılırlar. Çift hörgüçlü deve daha yavaştır (3-5 kilometre/saat) ama bir günde kervan içinde durmadan 50 kilometre yol gidebilir. Hörgücünün tepesine kadar olan yüksekliği 2 metre iken Arap devesinin sadece bacak yüksekliği neredeyse 2 metredir. Arap devesi 18 saat boyunca saatte 13-16 kilometre hızla yol alabilir. Develerin yük hayvanı olmalarının yanında etlerinden, sütlerinden, yünlerinden ve derilerinden de faydalanılır.
Genelde develerin hörgüçlerinde su olduğuna, bu sayede çöllerde uzun süreli yolculuklara bu kadar dayanıklı olduklarına inanılır ama gerçek bu değildir. Öyle olsaydı deve vücudundan su tükettikçe hörgücünün de bir balon gibi porsuyup inmesi gerekirdi.
Develerin hörgüçlerinde sadece yağ bulunur. Burası 30-35 kilogramlık bir yağ deposudur. Genellikle bir çok hayvan ilerde enerji kaynağı olarak kullanmak üzere vücudunda yağ depolar ama develer bunu hörgüçlerinde yaparlar. Yiyecek bulamadıkları zaman buradan faydalanırlar. Hörgücün bir ikinci işlevi de deveyi çölün kızgın güneşinden korumasıdır. Develer zaten çölde suya az gereksinim duyarlar. 40 dereceyi bulan sıcaklıklarda iki haftaya yakın susuz kalabilirler. Burun mukozaları insana göre 100 kat daha büyüktür. Bu sayede nefes verirken havada bulunan nemin üçte ikisini geri kazanabilirler. Bir devenin vücudundaki toplam suyun yüzde 22”sinin kaybı halinde karnı çekilir, kasları büzüşür ama bu, onun performansını çok etkilemez. Buna karşın bir insan vücudundaki suyun yüzde 5”ini kaybedince görme duyusunda azalma başlar, yüzde 12”sini kaybedince de ölebilir. Develerin susuzluğa dayanıklı olmalarının nedeni su kayıplarının büyük bir kısmının dokularındaki sudan olması, kandaki suyun pek etkilenmemesidir. Ancak bütün bu özelliklere rağmen susuzluğa dayanma rekoru develerde değil, farelerdedir. Bu konuda zürafa da her ikisiyle yarışabilir. Yeri gelmişken develerin bir başka özelliğine de değinelim, hayvanlar arasında sadece deve, kedi ve zürafa önce sağ taraftaki ön ve arka ayaklarını, sonra sol taraftakileri atarak yürürler. Yani sol - sağ seklinde değil sol - sol, sağ - sağ şeklinde. Hatta şiirdeki aruz vezninin ritminin Arap yarımadasındaki develerin bu yürüyüşlerindeki ritimden doğduğu bile rivayet edilir.

· Arılar Niçin Bal Yapar? Sokunca Ölürler?
Tabii ki sadece insanlar yesinler diye değil. Bal arıları eşek arılarından farklı olarak kışı koloni halinde geçirirler. Koloni kış uykusuna yatmaz ama bir salkım gibi kümeleşir. Bu şekilde kış süresince sıcak ve aktif olarak kalabilirler. Bunun için de önceden, yaz aylarında yeterli miktarda bal depo etmeleri gerekir. Ortalama bir kovanın kışlık bal ihtiyacı 9-13 kilogram kadardır.
Bal arılarının bal yapma kapasiteleri ise uygun yer bulabildiklerinde bundan çok daha fazladır. İşte arıcılığın felsefesinde de bu yatar. Sen arılara imkan sağla, onlar da hem kendileri hem de senin için bal üretsinler. Arılar kendilerine yetebilecek miktardan 2-3 kat fazla bal üretebildiklerinden arıcılar da kovana şekerli şuruplar koyarak onlara bu ortamı hazırlarlar. Arılar da sonradan ellerinden alınan bu ürün fazlasını dert etmezler. Arıların balı çiçeklerden topladıkları nektarı ağızlarındaki bir emzimle birleştirip altıgen biçiminde balmumundan yaptıkları hücrelere depoladıklarını biliyoruz. Bu karışımın su oranının yüzde 17”ye kadar düşmesini bekledikten sonra hücrelerin ağızlarını yine bir balmumu tabakası ile kaplarlar. Artık arıcı için mahsul zamanı gelmiştir. Ağzı kapalı hücrelerdeki bal hiç bozulmaz, saklama zamanı süresizdir.
Arılar böcek dünyasının en gelişmiş sosyal hayatına sahiptirler. İşçi arılar dünyaya geldikten sonra bir ay içinde kovanda bir iki günlük sürelerle temizlik, larvaları besleme, balmumu yapma, yiyecek taşıma, muhafızlık gibi değişik görevler yaparlar. Sonra uçuş başlar, çiçekler ziyaret edilir, nektar, polen ve su toplanır. İşçi arılar çalışma mevsiminde 4-8 hafta yaşarlar. Kış mevsiminde ise arkadan gelen gençler olmadığı için ömürleri 5-7 ay sürebilir. İşçi arılar dişi olmalarına rağmen kısırdırlar, yavru yapma yetenekleri yoktur. Arılar polenleri, su ile karıştırıp larva halindeki yavruları beslemek için toplarlar. Bir arı kovandan 7 kilometre uzağa gidip, geri dönebilir. Ancak arılar normal olarak kovanlarından ortalama bir kilometre kadar uzaklaşırlar. Arılar bu yolculuklarında yollarını güneşin pozisyonuna göre saptarlar. Ayrıca yer kürenin manyetik alanına karşı da hassastırlar. Gözleri polarize ışığa karşı o kadar hassastır ki çok kalın bir bulut tabakasının ardından gelen zayıf bir güneş ışığıyla bile kötü havalarda yollarını bulabilirler.
Arılar geceleri ortadan yok olurlar ama uyumazlar. Gece boyu hareketsiz kalarak enerjilerini ertesi günkü yoğun işler için biriktirirler.
Arılar renklerin çoğunu görürler. Işık dağılımında mavi ve ona yakın renkleri daha iyi görürler. Ultraviyole ışınlarına karşı da çok duyarlıdırlar. Ultraviyole ışınlarını çok yansıtan çiçekler onlara daha parlak görünür. Kırmızı rengi hiç ayırt edemezler.
Bize bu derecede faydalı olan arılar etrafımızda dolaştıklarında veya balkonda kahvaltı sefası yaparken reçel tabağına konduklarında çoğu insan huzursuz olur. Bunun nedeni minik arının sokma tehlikesidir. Halbuki arılar sadece iki durumda canlılara saldırır ve sokarlar:
l) Kolonilerine bir tehdit olduğunda korumak için;
2) Korkutuldukları zaman. Bu nedenle arı kovanlarına çok yaklaşmamanız, el kol hareketleri yaparak hızlı hareket etmemeniz önerilir.
Arılar insanı soktuktan sonra genellikle ölürler, çünkü arı tarafından sokulan insan ani bir hareketle arıyı fırlatınca arının iğnesi ile beraber zehir torbası ve ifrazat bezi de yırtılarak arıdan ayrılır ve soktuğu yerde kalır. İlginçtir ki bu kalan zehir torbasındaki kaslar arıdan ayrılsalar bile zehri pompalamaya bir süre devam ederler. Bu nedenle tırnağın ucu ile bir an evvel iğneyi soktuğu yerden çıkarmakta fayda vardır. Arı zehrine alerjisi olan kimselerde arı sokmaları ağır tepkilere hatta ölüme yol açabilir. Buna karşın arı zehri bazı ağrılı hastalıkların özellikle romatizmanın tedavisinde kullanılır.

· Yumurtanın Bir Tarafı Neden Daha Sivridir?
Eğer köşeli olsalardı kenarları dayanıklılık açısından çok zayıf olurdu. Şüphesiz böyle bir yumurtayı yumurtlamak da tavuk için bir işkence olurdu. Aslında dış yüzeyi en dayanaklı geometrik şekil küredir ama bu şekildeki bir yumurta da bulunduğu yerden yuvarlanıp gidince nerede duracağı belli olmaz.
Hemen hemen tüm kuş yumurtalarının bir tarafı daha yuvarlak diğer tarafı da daha incedir. Bu sekil, yumurtaların yuvada birbirlerine en yakın ve en az hava boşluğu bırakacak şekilde durmalarını sağlar. Böylece hem ısı kaybı önlenir hem de yuvadaki yerden en iyi şekilde faydalanılır.
Yumurta yuvarlanıp gittiğinde düz gitmez, ince tarafı üstünde dairesel bir yol çizer ve başladığı yere yakın bir noktada durur. Yani bu şekli ile yumurtanın düz bir yüzeyde yuvarlanarak kaybolup gitmesi mümkün değildir. Asıl önemlisi bu şekli ile yumurtanın kuştan veya tavuktan daha rahat çıkmasıdır. Genel tahminin aksine yumurtanın yuvarlak yani daha geniş tarafı önce çıkar. Hem bunu hem de yumurtanın her iki tarafındaki farklı şeklini sağlayan yumurtanın çıkış yolu üzerindeki kaslardır.
Pek alakasız gözükse de tavuğun içinde yumurtanın oluşmaya başlayabilmesi için önce güneş ışığının veya yapay bir ışığın tavuğun gözüne çarpması gerekir. Böylece göz yolu ile uyarılan tavuğun hipofiz bezi bir hormon salgılar. Bu hormon kan dolaşımına girer ve bu yolla yumurtalığa taşınır.
Hormon burada bulunan binlerce yumurtadan birinin içine pirer ve o yumurtanın aniden çok hızlı bir şekilde büyümesini sağlar. Önce yumurta sarısı meydana gelir ve yumurta, yumurta kanalına geçer, döllenme organlarında geçirdiği aşamalardan sonra 24-25 saatte oluşumunu tamamlar.
Yumurta, yumurta kanalını kesik kesik hareketlerle geçer. Buradaki dairesel kaslardan sırası ile geçerken, yumurtanın önündeki kas gevşek durumda iken arkasındaki kas kasılır, daralır.
Yumurta bu kanalın başında iken küre şeklindedir. İlerlemesi sırasında arkada kalan dairesel kaslar büzüşerek hem yumurtayı ileri iterler hem de bu kısmına baskı yaparak konik bir sekil almasına sebep olurlar. Çıkışa kadar yumurta kabuğu da sertleşir ve bu haliyle dışarı çıkar. Yumurtanın şeklinin ve kalın kısmının önce çıkışının nedeni de budur. Sürüngenlerde ise bu düzenek yoklur. Onların yumurtaları çıkışta küresel şekildedir.

· Kuşlar Nasıl Konuşabiliyorlar?
Sadece papağan ve muhabbet kuşları değil, üzerinde uğraşıldığında kargalar, kuzgunlar, saksağanlar ve sığırcıklar da konuşabilirler. Hatta bir kaç kelime söyleyebilen serçe ve kanaryalar bile kayıtlara geçmiştir. Aslında bu, kuşların yaptıkları konuşma değil, sesleri ezberlemeleri ve taklit etmeleridir. Her insan ağzı ile konuşur ama konuşabilmeyi sağlayan asıl organ beyindir. Beyinde oluşan düşünceler daha sonra dilimize ve dudaklarımıza aktarılır. Hayvanlar bu nedenle konuşamaz. Papağan ve benzeri kuşların yaptıkları da konuşma değil, mükemmel bir ses tınısı ezberi ve tekrarıdır.
Kuşların ses organlarının memeli hayvanlardan çok farklı olarak gırtlakta değil de göğüs kafeslerinin dibinde, karın boşluğunun derinliklerinde yer alması kuşların bu ses taklit özelliklerini daha anlaşılmaz bir hale getirmektedir. Ses organlarının bu yeri dolayısıyla tavuk, ördek gibi bazı kuşgiller kafaları kesildikten sonra da ötmeye devam ederler.
Bu ses taklit yeteneği bazı kuşların doğasında vardır. Tabiatla içice yaşarken diğer kuşların seslerini taklit edebilmeleri sayesinde onlarla daha iyi iletişim kurabilmişler ve çevreye daha iyi uyum sağlayabilmişlerdir. Konuşma denilince ilk akla gelen kuş olan papağanlar Avrupa”ya ilk olarak Büyük İskender tarafından Hindistan”dan getirilmişlerdir. Papağanlar arasında en iyi konuşan tür olan Afrika Papağanları”nın gelişi ise daha sonradır. Muhabbet kumarı 19. yüzyılın ortalarında Avustralya”dan Avrupa”ya getirilmişlerdir. Papağanlar insan isimleri, selam, emir ve soru sözcüklerini öğrenmekten hoşlanırlar. Bir papağan 500-600 kelime öğrenebilir. Zamanla bazı kelimeleri unutur ve yerine yeni kelimeler öğrenir.
Papağanların insan seslerini ve hayvanların bağırışlarını son derece benzeterek taklit etme ve parmaklarını kullanabilme yeteneklerine rağmen çok gelişmiş bir tür oldukları söylenemez. Uzmanlara göre papağanlar, ruhsal bakımdan kargagillerden daha az gelişmişlerdir.

· Fillerin Kulakları Niçin Büyüktür? Fillerin kulaklarının büyüklüğünün daha iyi işitmeleri ile bir ilgisi yoktur, kulaklar soğutucu görevi yaparlar. Bilindiği gibi filler çok büyük hayvanlardır ve havanın çok sıcak olduğu bölgelerde yaşarlar. Filin kulaklarında bir çok kan taşıyıcı damar vardır. Bunlar sıcak kanı kulağın yüzeyine taşırlar ve sıcaklığın buradan havaya gitmesini sağlarlar. Böylece hayvancağız kulaklarını oynatarak kendini serinlemiş hisseder. Afrika filleri çok az ağaç bulunan kurak yerlerde yaşadıklarından kulakları daha büyüktür. Asya”da özellikle Hindistan”da ise fillerin saklanabilecekleri ağaç gölgeleri çok olduğu için oralarda yaşayanların kulakları daha küçük ve üçgenimsidir.
Afrika filleri Asya fillerinden ortalama yüzde 5 daha büyüktürler. Bugüne kadar yaşayan fillerin içinde büyüklük rekoru 4,10 metre yükseklik ve 10,7 ton ağırlık ile bir Afrika filine aittir. Fillerde dişler yeme değil de savunma amaçlı olup Asya fillerindekiler daha ince ve uzun ama daha hafiftirler.
Filin burnu değişikliğe uğrayarak uzamış, yakalayıcı bir hortuma dönüşmüştür. Bir insanın vücudundaki kasların sayısı 600 iken bir filin gövdesinde 50 bin kas vardır. İnsanda kalp tek bir kastan oluşmuşken gülmek için 17, surat asmak için ise 43 kasın çalışması gerekir. Yani gülmek daha az yorucudur. Fillerin kaslarının 40 bini hortumda bulunur. Bu hortumu ile fil bir ağacı devirebilir, yerdeki bir toplu iğneyi alabilir. Filleri diğer hayvanlardan ayıran bazı ilginç özellikleri vardır. Örneğin fil zıplayamayan tek memeli hayvandır. Ayrıca fil insanın dışında başı üstünde amuda kalkabilen tek hayvandır. Filler parmak uçlarına basarak yürürler, çünkü ayaklarının geri taraflarında kemik yoktur, bu bölge sadece yağdan oluşmuştur. Bir günde 30 kilometre yüzebilirler, bu arada hortumlarını şnorkel gibi kullanarak hava alabilirler. Suyun kokusunu 5 kilometre öleden alabilirler ve bir günde 250 litre su içebilirler. Filler, özellikle Asya filleri sakin ve uyumlu hayvanlardır. Ancak bugüne kadar sirklerde ölümcül kazalara aslan ve kaplanlardan çok filler yol açmışlardır.
Fillerin en önemli özelliklerinden birinin kendilerine yapılan bir hareketi unutmadıkları olduğu söylenir. Bu inanış tam doğru değildir. Yapılan deneylerde fillerin zor öğrenen ama bir kere öğrenince ömür boyu unutmayan hayvanlar oldukları saptanmıştır. Kendisine yapılan kötü bir hareketi hiçbir zaman unutmayan hayvan devedir. Kendisini döven kim olursa olsun fırsatını bulduğunda intikamını alır. Dayak yedikten yıllar sonra sahibini öldüren develer görülmüştür. “Deve kini” tanımı işte bu nedenle kullanılır.

· Atlara Niçin Gözlük Takıyorlar? “Olaylara at gözlüğü ile bakmak” ifadesi bir kişinin bir olaya tek bir açıdan baktığını, ona etken olan diğer olayları veya faktörleri göremediğini veya görmek istemediğini anlatmak için kullanılır. Aslında atlar için takılan gözlük, şekil olarak bile gözlüğe benzemez, onların görüş kapasitelerini arttırmak için değil aksine azaltmak için takılır.
Atın evcilleştirilmesi, insanın dostu olarak en ağır işlerde yardımcı olması, binek hayvanı olarak daha uzak yerlere ulaşmasını sağlaması, savaşlarda ölüme beraber gitmesi o kadar eskilere dayanır ki bildiğimiz atın yabani soyu hakkında hiçbir bilgi yoktur. Bugün steplerde yaşlı bir aygırın önderliğinde sürüler halinde yaşayan ve yabani olarak nitelendirilen atların evcil atlardan türeme oldukları herkes tarafından kabul edilir. Canlıların gözlerinin algılayıp beyine bildirdikleri üç ana husus vardır: Biçim, renk ve mesafe. Özellikle avcı olmayan otobur hayvanlar için tehlikeyi uzaktan sezip, iyi bir mesafe tahmini yaparak kaçabilmek çok önemlidir. Atlar her iki yandaki gözleri sayesinde hem Önlerini hem de arkalarını görme yeteneğine sahiptirler. Ne var ki gözleri birbirlerinden çok uzaktadırlar. Bu da at için cisimlerin mesafelerini tespit bakımından büyük bir zafiyet yaratır.
At arkasından ya da yandan yaklaşan tehlikeyi görür ama tehlikenin ne kadar yakın veya uzakta olduğunu kavrayamaz. Nesneleri neredeyse iki misli büyük gören at tehlikeyi olduğundan daha yakındaymış gibi algılar. Bu nedenle de sürekli endişe içindedir.
Yarış atlarına koşu sırasında yandaki hemcinslerinden ürkmemeleri için yan taraflarını görmelerini engelleyecek gözlükler konulurken at arabalarını çekenlere sadece önlerini görmeleri, diğer yönlerde olan hareketlerden etkilenmemeleri için gözlük takılır. Yani at gözlüğü ile bakmak insan için olumlu bir davranış değildir ama atlar için durum farklıdır.

· Böcekler mi Üstündür, İnsanlar mı? Biz insanlar kendimizi tabiattaki en mükemmel varlık olarak kabul eder, dünyanın asıl sahibi olduğumuzu zannederiz. Oysa diğer canlılar bir yana insanlar böceklerle yaptığı savaştan bile galip çıkamamıştır. Bir kere böcekler, insanın ortaya çıkmasından milyonlarca yıl önce de dünyada yaşıyorlardı.
O devirlerde onlarla birlikle yaşayan, başta dinozorlar olmak üzere, bir çok canlı türü tabiattan silindikleri halde, onlar çoğalma kapasiteleri ve farklılaşarak yeni türler çıkarma yetenekleri sayesinde günümüze kadar gelebilmişler, okyanusların derinlikleri hariç dünyanın her köşesinde yaşamayı başarmışlardır. İnsan en baştan beri böceklerle savaş halindedir. Bilim ve teknolojinin bu kadar gelişmesine rağmen insan bu savaşta nihai zafere ulaşamamıştır. Halbuki böcekler fare piresi ile yayılan veba mikrobu aracılığıyla tarihte 100 milyonun üzerinde insanın ölmesine sebep olmuşlardır. Böceklerle taşınan virüs, bakteri ve mikropların insana verdiği zarar ve zayiata tarih boyunca hiç bir savaş sebep olamamıştır.
İlk bakışta boyutlarının küçüklüğü böcekler için bir dezavantaj olarak görülebilir. Oysa böceklerin insanlarla savaşlarındaki başarılarının en önemli faktörlerinden biri de bu boyutlarındaki küçüklüktür. Böcekler bu bedenleri ile her yere girebilmekte, kolaylıkla kaçabilmekte, saklanabilmekte, gıdamıza ortak olmakta, evimizde yaşamakta hatta kanımızı bile emebilmektedirler.
Böceklerin beden yapılarının küçük olması, onların çok kuvvetli bir kas sistemine ve inanılmaz fiziksel özelliklere sahip olmalarını sağlamıştır. Bacak uzunluğu 1,2 milimetre olan bir pire 196 milimetre yüksekliğe sıçrar ve 330 milimetre uzaklığa rahatça atlar.
Eğer insanoğlu kendi bedenine göre pire kadar kuvvetli olabilseydi bacak uzunluğu 90 santimetre olan ortalama bir insan 146 metre yüksekliğe sıçrayabilir, 247 metre uzağa atlayabilirdi. Muhteşem kas yapıları nedeni ile bir kaç milimetre boyunda olan bir sinek saniyede 330 kez kanat çırpabilir, küçük bir karınca ağırlığının 50 katı kadar bir yükü itebilir.
Böcekler üreme bakımından da insanlardan çok üstündürler. Bir çift sineğin bıraktığı yumurtaların hepsi yaşasa ve bunlar erginleştikten sonra hepsi üremeye devam edebilse 5 ay içerisinde sayıları inanılmaz bir miktara ulaşırdı (191”in yanına 18 tane sıfır koyun). Şükür ki tabiatın dengeleri hiçbir zaman buna müsaade etmez.
Böceklerin bir çoğu insan kemiğinden daha sert, daha dayanıklı ve hafif, mekanik ve kimyasal dış etkenlere hatta aside dayanıklı bir dış iskelete veya beden duvarına sahiptirler. Ayrıca böceklerin dünyada yaşadıkları yerlerde nüfus yoğunlukları da çoktur. Çekirgelerin sürü halindeki uçuşlarında 320 kilometrekarelik bir alanı kapladıkları görülmüştür. Ormanlık bir bölgede 4 bin 500 metrekarelik bir alanda, toprağın üstünde ve altında 65 milyon böcek yaşayabilmektedir. Eğer dünyadaki bütün böcekler bir araya gelebilselerdi, bunların toplam ağırlığı, dünyamızda yaşayan tüm insanların ve hayvanların ağırlıklarının toplamından fazla olurdu.
Şimdiye kadar böceklerin hep zararlarını anlattık. İpeği yapan ipek böceği ya da balı yapan arı da birer böcektir. Çiçeklerin ve meyvelerin çoğunun üremeleri böceklerin taşıdıkları tozlarla olur.

· Kediler Balık ve Sütü Niçin Severler? Suyu, suya girmeyi, yıkanmayı sevmeyen kedilerin balığı niçin sevdiklerine gelmeden önce kediler sudan gerçekten mi nefret eder ona bir bakalım. Kedilerin sudan nefret ettikleri inancı doğru değildir. Mısır”da evcilleştirilmelerinden önce yaşadıkları ortam su kenarları idi.
Su, kedinin tüylerini ıslatır ve bu da kedinin soğuğa karşı olan direncini azaltır. Eğer bulunduğu yerin hava şartlarına göre bu kedi için önemli ise ıslanmaktan kaçınır. Sıcak iklimlerde yaşayan aslan, kaplan, jaguar gibi akrabaları sudan kaçınmazlar. Kaplan ve jaguarlar sudaki bir avı veya düşmanı yakalamak için hiç düşünmeden suya atlayabilirler. Soğuk bölgelerde yaşayan kar leoparı gibi akrabaları da gerekirse suya girerler ama derin yerlere yaklaşmazlar.
Kedilerin sudan uzak durmalarının diğer nedenleri, zaten temiz bir hayvan olmaları, biraz kaprisli biraz da tembel olmaları ve suya girmenin menfaatleri açısından bir anlam ve amaç taşımamasıdır. Bir taraflarına su değdiğinde bütün vücutlarını yalayarak temizlemek zorunda kalmaları da cabası. Aslında kediler de diğer bir çok hayvan gibi suda gayet iyi yüzebilirler. Van ve Ankara kedileri diğer cinslere göre suyu daha çok severler. Köpekler böyle değillerdir. Sahibi denize bir sopa veya küçük bir top attığında onu alıp geri getirmek için hiç düşünmeden, mutlu bir şekilde suya atlarlar. Karaya çıktıklarında silkelenerek etraftakilere de duş yaptırırlar. Ne var ki su, köpeklere kedilerden daha fazla zararlıdır. Köpek derisinde ter bezleri yoktur, sadece bol miktarda yağ bezi vardır.
Köpekler insanlarda olduğu gibi ısı düzenlemesi için terlemezler, ısı ayarını solunum sistemleri ile yaparlar. Çok yıkanırsalar deri kurur ve çatlar. Belki bu nedenle köpekler suya girdikten sonra tozlu topraklı yerlere gidip yatarlar.
Ev kedisinin balık sevmesinin yanında kuşlara ve farelere de olan düşkünlüğünün nedeni evcilleştirilmeden önce Nil vadisinde balık, kurbağa, küçük kuşlar ve fareleri avlayarak yaşamış olmasıdır. Zaten eski Mısırlılarda kedileri evcilleştirme düşüncesini yaratan da bu fare yakalamadaki ustalıkları olmuştur. Günümüzde bile kedinin kuzey Hindistan ve güneydoğu Asya”da yaşayan türleri ırmakların kenarlarında dolaşarak balık avlarlar. Patileri ile balıkları sudan dışarı atar, bu arada gerekirse tamamen suya da girerler. Ev kedileri, özellikle yavru olanları havuz veya akvaryumlardaki balıklara karşı aynı eğilimi gösterirler, bu amaçla ıslanmaktan da pek kaçınmazlar.
Yunanlı tarihçi Siculus eski Mısır”ı anlatırken kedi bakıcılarının onları ekmek ve sütle beslediklerinden, Nil nehrinden getirdikleri balıkları çiğ olarak yedirdiklerinden bahseder. Günümüz kedilerinin balık merakının vahşi atalarından gelen genlerden, süt zevkinin ise Mısırlı bakıcıların yarattığı beslenme alışkanlığından kaynaklandığı anlaşılıyor.
[ Yukarı Dön ]

· Kuşlar Göç Ettikten Sonra Niçin Geri Dönerler? Kuşların kış ayları gelirken niçin güneye, ılıman bölgelere göç ettiklerinin nedeni herkes tarafından bilinir. Kışın beslenemeyecekleri için göç ettikleri bilgisi genel anlamda doğrudur ama kuşların göçü sanıldığı kadar basitçe izah edilebilecek bir olay değildir.
Kuşların göç nedenlerinin atalarından, buzul çağı zamanlarından kalma olduğunu ileri sürenler de var. Ancak günümüzdeki görüşler, kuşların iç biyolojik takvimlerine göre belirli zamanlarda hormonal dengelerinin değiştiği, uzun bir yolculuğa hazırlık olarak vücutlarında yağ depolama miktarlarını arttırdıkları, kışı beklemeden hava şartlarındaki değişiklikleri hissettikleri an göç yollarına düştükleri şeklinde.
Bu görüşlere göre kuşlar Eylül ayı civarında göçe başlasalar bile yağ depolamaya çok daha önce, yazın en sıcak günlerinde başlıyorlar. Belki kar yağışının geleceğini bilmiyorlar, belki de göçmen kuşlar hayatlarında hiç kar görmediler, karlı ortamda yaşamadılar, yiyeceksiz kalmadılar ama göçme işini tecrübeleriyle değil biyolojik takvimleri ve bunun tetiklediği hormonal değişimler sayesinde otomatik olarak yapıyorlar. Soğuk havalar gelirken kuşların daha ılıman yerlere göç etmeleri tamam da göç ettikten sonra niçin tekrar geri dönüyorlar? Daha sıcak iklimlerde yaşamak, bol yiyecek bulmak, daha mutlu olmak için yüzlerce kilometre yol git, sonra da gerisin geriye dön.
Bu, biraz insanların yaz aylarında yazlığa gidip dönmelerine benziyor ama insanlarda durum farklı, çocukların okulları, ebeveynlerin işleri var.. Gerçi insanlarda da göçmenlik yaygın ama onlar göç ettikleri yerlerde kalırlar. Zaten bu düşünülmüş, belirli bir ihtiyaç ve amaç uğruna yapılmıştır, kuşların bu göç işini oturup düşünerek yapmadıkları bir gerçek.
Kuşların göç ettikten sonra baharda tekrar geri dönmelerini uzmanlar çeşitli sebeplere bağlıyorlar. Birinci sebep, şüphesiz baharda kuzey yarımkürenin ısınması. Bu mevsimde gündüzlerin uzaması nedeniyle yiyecek arama sürelerinin artması ve ana besinleri olan böceklerin çoğalması da diğer sebepler. Bu arada güney yarımkürede bu kadar kuşu besleyecek yiyecek olmaması aksine kuş avlayarak beslenen hayvanların çok olması da ilkbahardaki geri dönüşe etken. Bütün bu nedenlere rağmen geri dönüş sinyalini yine de biyolojik takvimlerinin verdiği biliniyor.
Kuşların göç ettikten sonra geri dönmeleri kadar, Ekvator Afrikası”ndan dönen bir kuşun Doğu Anadolu”da bir ahırda bir evvelki yıl yaptığı yuvayı tekrar bulabilmesi de ilginçtir. Yapılan araştırmalar göstermiştir ki, göçmen kuşların başlıca dayanak noktalan gündüz Güneş, geceleri ise yıldızlardır. Hava kapalıysa akarsular, dağlar gibi yeryüzündeki coğrafik şekilleri kullanıyorlar. Göçmen kuş türlerinin bir çoğunun yolculuklarında yerin manyetik alanından da faydalandıkları tespit edilmiştir. Yakıt olarak vücutlarındaki yağı kullanan kuşların göç süresince kat ettikleri mesafeler de inanılmazdır. Örneğin dış görünüşü ile diğer kırlangıçların aynısı olan Kutup Denizi Kırlangıcı her yıl Arktika”dan Antarktika”ya ve tersine 17 bin, toplam 35 bin kilometre uçar. Ama birbirinin benzeri iklimde ve buzlarla kaplı bu iki yer arasında gidip gelmekte ne bulur bilinmez.

· Arıların Bal Petekleri Niçin Altıgendir? Arılar doğanın gerçekten usta mimarlarıdırlar. Kesiti düzgün altıgenler oluşturan prizma şeklindeki petek gözlerinin dipleri bir piramit oluşturarak sona ererler. Kovanlardaki şekliyle dik duran her petekte, petek gözleri yatayla sabit bir açı yapacak şekilde inşa edilirler.
Her bir gözün derinliği 3 santimetre, duvar kalınlığı ise milimetrenin yüzde beşi kadardır. Bu kadar ince duvar kalınlığına rağmen altıgen yapı nedeniyle büyük bir direnç kazanırlar ve arıların depoladıkları kilolarca balı rahatlıkla taşıyabilirler.
Arıların petek gözlerini kusursuz bir şekilde altıgen yapmalarının başka sebepleri de vardır. Eğer beşgen, sekizgen veya daire şekillerini seçselerdi bitişik gözler arasında boşluklar kalacak, işçi arılar fazla mesai yaparak ve daha fazla balmumu harcayarak bu boşlukları doldurmak zorunda kalacaklardı. Gerçi üçgen veya kare yapsalardı bu boşluklar olmayacaktı ama altıgenin bir başka özelliği daha vardır. Alanları aynı olan üçgen, kare ve altıgen şekillerden toplam kenar uzunluğu en az olanı altıgendir. Yani aynı miktarda balmumu ile daha çok altıgen odacığın kenarı çevrilebilir.
Aslında matematiğin, geometrinin ve simetrinin en kusursuz örnekleri sadece bal peteklerinde değil doğanın her yerinde görülebilir. Ancak bizler günlük hayatın hayhuyu içinde bu mükemmelliğin farkına varamayız. Kar taneciklerinin hepsi birbirlerinden farklı altıgen şekilleri, tohumların dizilişlerindeki spiraller, mineral krislallerindeki geometrik yapılar ve değişmez açılar, tavus kuşunun kuyruğundaki lekeler, sümüklü böceğin kabuğu, örümcek ağları, tüm bunlar görünümü olarak kusursuz olmalarına karşın müthiş bir matematik düzen de gösterirler.
Papatyanın ortasındaki sağ spirallerin sayısının 21, sol spirallerin ise 34 olması, Himalaya çamının kozalaklarındaki pulların aynı şekilde 5 sağ, 8 sol spiral oluşturması, kara çam kozalaklarında ve ananas meyvesinde ise 8 sağ, 13 sol spiral bulunması tesadüf değildir elbette.
Leonardo Fibonacci (1170-1250) isimli büyük matematik ustası ta o yıllarda, her sayının kendinden önce gelen iki sayının toplamı olduğu bir dizi geliştirdi; l, l, 2, 3, 5. 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, .........................
Dikkat ederseniz yukarıda verilen sağ, sol spiral sayıları, bu dizide artarda yer alan sayılardır. Bu dizinin ilginç bir yanı da on ikinci terimden yani 144”den sonraki ardışık sayıların birbirlerine oranlarının (233/144 = 377/233 = 610/377) 1,61803 olması, 5. Sayı ile 12. Sayı arasındaki oranların da bu sayıya çok yakın olmalarıdır.
15. Yüzyılın ikinci yarısında yaşamış matematikçi Pacial Luca tabiatta daima kenarları arasında 1,618 oranı bulunan bir dikdörtgen bulunduğunu, hatta insan vücudunun da bu oranda yaratıldığını ileri sürüyor, mahkeme tarafından yakılma tehlikesine karşı da Leonardo da Vinci”nin çizimlerini göstererek meydan okuyordu. Zamanın heykeltraşlanın heykellerinde de bu oranı kullandıklarını belirtmeleri üzerine bu oran “Tanrısal Oran” olarak da anılmaya başlandı.

· Horozlar Niçin Sabah Erkenden Öterler? Horozun sabah erkenden, gün doğarken ötmesinin, insanları uyandırma arzusu ile bir ilgisi yoktur. Onlar kendileri için öterler.
Aslında horozlar gün boyu öterler ama gün ağarırken ötmeleri daha kuvvetli, daha canlıdır. Ortalık da iyice sessiz olunca çok uzaklardan bile duyulabilir. Horozların ötüş tempoları öğleden sonra saat 3”e doğru düşer. Horozların ötmeye başlamaları tam şafak vakti veya çok az öncedir.
Gerek doğan Güneş”in ışığının etkisini gerekse yine aynı zamanda ötmeye başlayan diğer kuşların seslerinin etkilerini ölçmek amacıyla horozlar ışık ve ses geçirmez bir bölmeye konulmuşlar ama yine aynı saatte ötmeye başladıkları görülmüştür. Buradan da sabah sabah ötmenin horozun biyolojik saatinde ayarlanmış olduğu anlaşılıyor.
Sabah Güneş doğarken ötmek sadece horozlara mahsus değildir. Kulağa en çok horozun sesinin gelmesi, onun sesinin diğerlerinden daha güçlü olmasındandır.
Kuşların büyük çoğunluğu da aynı saatlerde dallarda koro halinde ve kuvvetlice öterler. Gün boyu kuşlardan duyabileceğiniz en büyük ses hacmi bu saatlere rastlar.
Bu sabah ötüşünün nedeni kuşun kendi hakimiyeti altındaki alanı belirtmesidir. Horoz da her ne kadar uçamasa da bir kuş türü olduğundan onun da sabah ötüş nedeni aynidir. “Her horoz kendi çöplüğünde öter” ifadesi bu bakımdan çok doğrudur. Öterek o gün boyu kendi alanı içinde olan kümesin ve tavukların yanına kimsenin özellikle diğer horozların yaklaşmamasını ikaz eder.
Gerek horozun gerekse diğer kuşların gün içinde ötmelerinin nedeni ise farklıdır. Bu ötüşler, yiyeceği, tehlikeyi haber veren, diğerlerinin gözden kaybolmamaları için “ben buradayım” mesajını veren, zaman zaman da aşkını ifade eden iletişim ötüşleridir.

· Evlerimizdeki Sinekler Kışın Nereye Gidiyorlar? Sineklerin her türü kışın ortadan kaybolur. Havaların ısınmasıyla birlikte de aniden ortaya çıkıverirler. Yazın karasinekler gece gündüz evlerimizin başköşesinde dolanırlarken sivrisinekler gündüzleri ortada görünmezler. Acaba mesai saatlerinin dışında ne yaparlar? Sinekler, böcekler uyurlar mı?
Sinekler ısıya çok hassastırlar. Güneş bir bulutun arkasına girdiğinde oluşan sıcaklık değişikliğinden bile etkilenirler. Kış günlerinde bazı bölgelerde sıfırın bile çok altına inen sıcaklıklar onların, özellikle gelişmiş olanlarının yaşama şanslarını yok eder.
Lavra veya yumurta halindekiler ise yaşamaya devam ederler. Bahar aylarında gelişmiş birer karasinek olarak yaşantımıza katılırlar. Yani evinizde gördüğünüz sinekler geçen senekiler değillerdir, onların çocuklarıdırlar. İnsanların olduğu yerlerde yaşayan sivrisinekler çoğunlukla gece faaliyet gösterirler. Çoğu alacakaranlık saatlerinde, sabaha karşı ve akşamüstü daha aktiftirler. Aktif oldukları bu süre bir veya en çok iki saati geçmez. Öyleyse sivrisinekler aktif olmadıkları, günün en azından 22 saatlik bölümünde ne yapıyorlar? Kuvvetli ışık, havadaki nem oranının düşük olması ve rüzgar, sivrisineklerin işe çıkmalarına mani olan en önemli faktörlerdir. Boş vakitlerinde çoğunluğu, bitkiler, otlar, çimenler ve ağaçlar üzerinde dinlenirler. Renkleri ve boyutlarından dolayı onları oralarda fark etmek kolay değildir. Bazıları ise evlerin odalarında loş köşelerde kalırlar.
Sineklerin, böceklerin uyuyup uyumadıkları ise uyumak fiilinin tanımına bağlıdır. Zaten uykunun gizemi de tam çözülmüş değildir. Hareketsiz kalıp, dış ortamdan bağlantıyı koparmayı uyku olarak nitelendirirsek böcekler de uyur, balıklar da. Fakat bu arada beyinlerinde neler oluştuğunu kimse bilmiyor. Memeli hayvanların, örneğin kedilerin, köpeklerin, ineklerin uykuları ve bu sırada beyinde oluşan elektriksel dalgalar konusunda ciddi araştırmalar yapılmıştır. Onların da bizim gibi uyudukları hatta rüya bile gördükleri kesin olarak biliniyor.
Ancak bir karasineğin veya örümceğin beynine elektrik kabloları bağlayıp bir molekül boyutundaki beyinlerinde neler olup bittiğini araştırmak hala pratikte pek mümkün değil.

· Kuşlar Nasıl Tek Ayakları Üzerinde Uyuyabiliyor? Kuşların bacaklarının arkasında, ayaklarının altına kadar uzanan “fleksor tendonu” denilen bir kilitleme mekanizması vardır. Kuş uyuyacağı vakit bacaklarını kısar ve ağırlığı bu bağlantıya yüklenir. Bunun sonucu pençelerini tünediği yer etrafında iyice kapatır.
Bu kilitleme o kadar güçlüdür ki, kuşun minik gövdesinin salınımına hiç bir şekilde müsaade etmez. Kuş hareket edeceği vakit bacaklarını düzleştirir, tendon gevşer ve kilit açılır. Bu sayede kuşlar elektrik tellerinin üzerlerinde, evcil olanlar kafeslerinde incecik bir tel veya tahta parçası üzerinde düşmeden uyuyabilirler.
işin bir başka ilginç boyutu da kuşların bir kısmının, özellikle leylek, flamingo gibi uzun bacaklı olanlarının sadece uykuda değil uyanıkken de tek bacak üzerinde durmayı tercih etmeleridir. Bu durum basitçe diğer ayaklarını dinlendirme olarak yorumlanır ama asıl sebep başkadır.
Kuşların bacaklarında tüy yoktur. Kar, buz veya soğuk sığ suların üzerlerine konduklarında, vücutlarından önemli miktarda bir ısı enerjisini bacakları yoluyla kaybederler. Bu nedenle tek bacakları üstünde durarak ciddi bir enerji tasarrufu sağlarlar.
Belki dikkat etmişsinizdir kuşların büyük bir kısmı uyurken kafalarını kanatlarının altına sokarlar. İşte bunun sebebi de kafalarından oluşacak ısı kaybını sıcacık tüylerinin altında önlemektir. Kuşların niçin hep havada pislediklerini düşündünüz mü hiç? Kuşların, özellikle güvercinlerin yoğun olduğu yerlerde çok fazla kuş pisliği göremezsiniz, çünkü kuşlar tuvaletlerini havada yani uçarken yaparlar. Bu da nedense insanlar tarafından bir uğur olarak kabul edilir. Kafasına kuş pisliği isabet eden biri önce onu nasıl temizleyeceğini düşüneceğine en yakın piyango bayisini aramaya başlar.
Aslında üzerimize düşen kuşun dışkısı değil idrarıdır. Kuşun idrarında üre değil suda çözülemeyen ürik asit bulunur. Bu ürik asit toksik değildir, kendi vücutlarına zarar vermez {arabalarımızın boyalarını ise mahveder). Böylece idrarlarını yaparken su kaybını da önlemiş olurlar. Bu güç/ağırlık oranlarını korumaları için kuşlara tanınmış bir ayrıcalıktır.
Ancak bu durum kuşların hiç dışkıları yok anlamına gelmez. Kuşların pisliği genellikle beyaz renktedir ama ortasındaki küçük siyah kısım, dışkıdır. Yani kuşlarda idrar ve dışkı aynı anda aynı yerden atılır.

· Ortalıkta Niçin Ölü Güvercin Görmüyoruz? Genellikle hayvanlar kendilerini ölüme yakın hissettiklerinde ölümü beklemek için bir yerlere gizlenirler. Bu, bir ağaç kovuğu, kayaların arası veya saklanabilecekleri herhangi bir yer olabilir. Buradaki içgüdü, hayvanın kendisini güçsüz hissetmesi nedeniyle bir düşmanla karşılaştığında karşı koyamamak ve kaçamamak korkusudur.
Şehir hayatının bir parçası haline gelen serçe, güvercin, karga gibi kuşlar da etrafta çok miktarda bulunmasına rağmen bunların ölülerine aynı nedenle hiç rastlayamazsınız. Saklandıkları yerlerde öldükten sonra da vücutları bir şekilde ya bir başka hayvan ya da böcekler tarafından yenilerek yok edilir veya kendi kendilerine çürüyerek toprağa karışırlar.
Sokaklarda, meydanlarda insanlardan hiç çekinmeden dolaşan güvercinler bazen balkonlarımıza bile konarlar. Hiç dikkat ettiniz mi? Bütün bu güvercinlerin boyutları üç aşağı beş yukarı aynıdır. Öbür hayvanlar gibi yanlarında yavruları, minik güvercinler yoktur.
Bunun nedeni güvercinlerin yuva kurdukları yerlerdir. Onlar yeterince emniyetli görmedikleri ağaçlara yuva yapmazlar. Güvercinlerin ana yurdu Kuzey Afrika”dır. Buralarda yuvalarını kayalıkların üst noktalarına kuruyorlardı. Bu sayede aşağıdan gelecek düşmanlarını görebiliyorlardı.
Sonradan başka bölgelere göç eden güvercinler bu içgüdüsel alışkanlıklarını buralarda da sürdürdüler. Yuvalarını yüksek binaların pencere, çatı gibi yüksek yerlerine kurdular. Yavrularını gelişene kadar buralarda büyüttüler. Zaten güvercin yavruları çok hızlı büyürler. Kısa bir süre içinde vücutları tüy ve teleklerle örtülür, birinci ay sonunda uçarak anne ve babalarını izlerler. Yani yavrular uçabilecek hale gelince boyut olarak büyüklerinden farkları kalmaz.

· Tükenmez Kalemin Dolmakalemden Farkı Nedir? Kalemin tarihi yazınınkinden de eskidir. İlk insanlar sivriltilmiş çakmak taşları ile hayvan kemiklerinin üstüne resim kazırlardı. Türkçeye Arapçadan geçen kalem sözcüğünün kaynağı “kamış” anlamına gelen eski Yunanca “kalamos” sözcüğüdür.
Mısır, Yunan ve Roma medeniyetlerinde saz ve bambu gibi bitkilerin içi boş saplarından yapılmış kamış kalemler kullanılırken, Ortaçağda kağıdın üretimi ile beraber, kaz, kuğu, karga gibi kuşların kanatlarındaki tüylerin mürekkebe daldırılması şeklinde kullanılan tüy kalemler yaygınlaştı.
Mürekkepli metal kalemler aslında ta Romalılar devrinden beri biliniyordu ama John Mitchell adlı bir İngiliz 1822”de ilk kez makine yapımı çelik ucu imal etti. Dolmakalemler ise sertleştirilmiş yapay kauçuğun elde edilmesinden sonra yapılabildi.
Tükenmez kalem adı ile bilinen bilye uçlu kalemin son yılların bir buluşu olduğu sanılır. Halbuki bu kalemin ilk modeli 1880 yıllarında ortaya çıkmış ama pek rağbet görmemiş, seri üretimine geçilememiştir. Alakasız gibi gözükse de tükenmez kalemin tekrar gündeme gelmesinde uçakların gelişmesinin etkisi olmuştur. Uçaklar 2-3 bin metreye çıkınca hava basıncı oldukça azalır. Dolmakalemin haznesinde atmosferik basınç altında doldurulan mürekkep dışarıdaki basınç düşük olunca kendiliğinden akıp yazıları da, giysileri de berbat ediyordu. İkinci Dünya Savaşı”nda Amerikan Hava Kuvvetleri uçuş personeli için havada kullanabilecekleri, mürekkep akıtmayacak bir kaleme ihtiyaç duydu. Bilye uçlu kalem aranan bu özelliklece sahipti. Başlangıçta sadece havacılar tarafından kullanılırken kısa zamanda geniş halk tabakalarına da yayıldı.
Tükenmez kalemlerde mürekkep kağıda, pirinç uçtaki yuvaya yerleştirilmiş olan minik bir bilye aracılığı ile aktarılır. Normal yazı kalemlerinde bu bilyenin çapı l milimetre, daha ince yazılar için 0,7 milimetredir. Bilye mürekkebin yuvadan dışarı çıkmasını önler ama yuvasında döndükçe yüzeyine sıvanan mürekkebi kağıda verir. Tükenmez kalem mürekkebi, dolma kalem mürekkebinden daha farklı, özel bir kimyasal birleşime sahip olup çabuk kuruyan türdendir. Mürekkep uca sürekli ve düzgün olarak geldiğinden dolgun, temiz ve lekesiz bir yazı yazılmasını sağlar. Genellikle bir tükenmez kalemin 2-3 kilometre boyunda bir çizgi çizmeye yetecek kadar mürekkebi vardır.
Tükenmez kalemdeki bilye uç, kağıt üzerinde dolma kalem ucundan çok daha az bir sürtünmeyle ve çok daha çabuk hareket edebildiğinden yazma hızı büyüktür ancak bilye ucun kağıt üzerine sürekli olarak değmesini sağlamak için kalemi daima kuvvetle bastırmak gerekir, bu nedenle de parmaklar daha fazla ve çabuk yorulurlar.

· Güneş Işığında Kararan Gözlük Camları Nasıl Yapılıyor? Güneş ışığına maruz kaldığında kararan gözlük camları ilk olarak 1960”ların sonlarında geliştirildi, yaygın olarak kullanılmaya başlanılması ise 1990”lı yıllarda oldu.
Bu tip gözlük camları fotokromik veya fotokromatik adı verilen ve yüzde 0,01 ile 0,1 arasında gümüş kristalleri ihtiva eden özel camlardan yapılırlar. Kristaller normalde şeffaf olup son derecede küçüktürler ve gözlük camına bakıldığında fark edilmezler. Gözlük camlarına bol miktarda ultraviyole ışın ihtiva eden güneş ışığı geldiği zaman kristallerdeki gümüş iyonları etkilenerek gümüş atomlarına dönüşür ve camın içinde küçük gümüş parçacıklar oluşturmaya başlarlar. Bu siyah-beyaz fotoğrafçılıktaki partiküllerin oluşumuna benzer ve tamamen kimyasal bir reaksiyondur.
Bu gümüş parçacıkları sivri uçlu ve o kadar düzensiz şekillerdedirler ki gelen ışığı olduğu gibi absorbe ederler, hiçbir rengi yansıtmazlar ve dolayısıyla kararırlar. Gözlük tekrar loş bir ortama götürüldüğünde, gümüş atomları tekrar birleşerek gümüş kristalleri haline dönüşürler ve gözlük camının rengi normale döner. Her iki yöndeki kimyasal reaksiyonlar da çok hızlı cereyan ederler. Eğer fotokromatik camlar tekrar eski haline dönmezlerse fırında kısa süre ile (çerçeveyi eritmeyecek kadar) ısıtılmaları önerilir.
Başlarda gözlük camının tümü fotokromatik olarak yapılıyordu. Tabii kararma olayı da camın kalın olduğu kısımlarda daha koyu, ince kısımlarda daha açık oluyordu. Sonraları merceklerin üzerleri milimetrenin binde beşi kalınlığında kaplanmaya başlandı.
Günümüzde ise merceğin milimetrenin binde 150”si kalınlığındaki kısmı bir banyoya daldırılarak fotokromatik tabaka kimyasal reaksiyon yolu ile merceğin bünyesine işleniyor.
Fotokromatik camlar gördüğümüz ışığa değil ultraviyole ışınlarına hassastırlar ve reaksiyona girerler. Dolayısıyla ultraviyole ışınlarını geçirmeyen camların arkasında, arabaların içinde, ortam çok ışıklı da olsa kararmazlar.

· Uçakları Niçin Kara Kutunun Malzemesinden Yapmıyorlar? Uçak kazalarında uçak paramparça olsa da, denizin dibine gitse de hemen kokpit denilen pilot kabinindeki son konuşmaları kaydeden karakutular aranır. Çoğunlukla korkunç kaza enkazı arasından sağlam olarak bulunan bu kutular sayesinde kazanın nedenlerine ulaşılır. Karakutu bu kadar sağlam malzemeden yapılıyorsa neden uçağın tümünde aynı malzeme kullanılmıyor? Uçakların rahatça havada kalabilmeleri, uzun mesafelere az yakıtla ulaşabilmeleri, mümkün olduğunca hafif malzemeden yapılmış olmalarına bağlıdır. Bu malzemeler çoğunlukla alimünyum ve plastiktir.
Kokpitteki sesleri ve uçuş bilgilerini kaydeden her iki kutu da paslanmaz çelikten yapılır. En ve boyları yaklaşık 25”er santimetre, derinlikleri 12-13 santimetredir. Kutuların et kalınlıkları ise 6-7 milimetre kadardır. Kutular ayrıca ısıya ve yangına karşı tedbir olmak üzere plastikle çevrili sıvı köpük ile de donatılmışlardır. Kutular o kadar sağlamdırlar ki, denize düşmüş bir uçağın kutuları 7 sene sonra çıkarılabilmiş ama buna rağmen kayıtlar sağlıklı olarak dinlenebilmiştir. Başlangıçta kutular kanatların birleşme noktasına yakın bir yere konuluyorlardı. Bu bölge uçağın en ağır kısmı olduğundan düşüş anında bu ağır parçalar kutuların üzerlerine düşerek zarar verebiliyorlardı. Sonraları kutular uçağın kuyruk kısmına konulmaya başlanıldı. Tabii bu, uçağın kuyruk kısmındaki koltuklar insanlar için daha emniyetlidir anlamına gelmez, ancak bu yer karakutuların uçağın enkazından en uzağa düşmesini sağlamaktadır.
Uçak kazalarının nedenleri değişiktir. Havada bir şekilde infilak ederek düşen uçaklarda yolcuların kurtulma olasılığı yoktur. Bu nedenle de uçağın yapıldığı malzeme bu açıdan önemli değildir. Uçak yere bir bütün halinde çarpsa da düşen bir asansörde olduğu gibi yolcular çarpmanın şiddetinden hayatlarını kaybederler. Uçağın içine sıvı köpük doldurmak elektronik aletleri koruyabilir ama insanların sadece ölüm nedenlerini değiştirir. Uçağın malzemesini karakutu malzemesinden yapmak, parçalanma ve yangından zarar görme tehlikelerini önler ama ne yazık ki bu malzemeden yapılmış bir uçak da uçamaz. Karakutuların renkleri kara değil turuncudur. Bu rengin tercih edilmesinin sebebi enkaz arasından daha rahat fark edilmeleri içindir.

· Doktorlar Niçin Dizimize Çekiçle Vuruyorlar? Canlılarda yaşama savaşı her zaman en hızlı tepkileri olan türlerin yararına sonuçlandığından, en basit organizmalarda bile haber alma organları (duyu organları), hareket organları (kaslar) ve bunlar arasındaki ilişkiyi sağlayan organlar, yani sinir sistemi gelişmiştir.
Vücudumuzun her yanı sinirlerle örtülü olduğu halde sinir hücrelerinin gövdeleri yalnızca beyinde ve omurilikte bulunur. Bütün vücuda dağılmış milyonlarca sinire karşılık beyinden ve omurilikten yalnızca 43 çift sinir çıkar. Bunlar merkezden ayrıldıkları sonra gitgide dallanarak vücudun her yanına dağılırlar. Refleks bir uyarıya vücudun ani ve otomatik olarak cevap vermesidir. Örneğin elimiz sıcak bir tencereye değdiğinde aniden çekmemiz bir reflekstir. Reflekslerde komuta omuriliktedir. Beyne bilgi gidebilir ama refleks olayında beyin aktif olarak rol oynamaz.
Bir sandalyeye rahatça oturup bacak bacak üstüne atarken doktor dizkapağının hemen altına, kası kemiğe bağlayan tendona minik lastik bir çekiçle sertçe vurursa bacağınız ileri doğru fırlar. Bu reflekste de baldır kaslarındaki duyu sinirleri kasın genişlemesine tepki gösterirler ve yeni sinir sinyalleri oluşturarak kaslara hafif bir basınç uygulandığını ve gerildiklerini omuriliğe iletirler.
Omurilik ise bu basınca dayanabilmesi için kasların kasılması gerektiğini bildirir ve bacak tekrar geri hareket eder. Görüldüğü gibi refleks, beynin denetiminden geçmeksizin, yani beyin devrede olmadan, doğrudan omuriliğin komutlarıyla gerçekleşmiştir.
Diz kapağı refleksinin sınanması özellikle omuriliğin işleyişi konusunda bilgi veren önemli bir tanı yöntemidir. Bu alanda uzmanlaşmış bir doktor basit bir kaç testle sinir sisteminin işleyişine ve ne kadar sağlıklı olduğuna ilişkin pek çok bilgi edinebilir. Çekiçle vurulduğunda bacağın normalden fazla hareket etmesi tümörden kalsiyum eksikliğine kadar bir çok hastalığın habercisi olabilir.
Dize çekiçle vurularak yapılan kontrol tek başına tabii ki yeterli bilgi vermez. Doktorlar bir ön bilgi almak için bu çabuk ve kolay testi yaptıktan sonra vücut üzerinde diğer muayene ve kontrollerine devam ederler.

· Yemek Yerken Çatal Niçin Sol Elde Tutuluyor? Resmi yemeklerdeki en sıkıcı durumlardan biri de budur. Sağ ellerini kullanan insanlar için sol elle çatala hükmetmeye çalışmak sıkıntı verir. Hele etin yanında, aynı tabakta pilav da varsa, sol eldeki çatalla pirinç tanelerini düşürmeden ağza ulaştırmak gerçekten alışkanlık ister. Bereket çorba kaşığı için böyle bir kural yok da sıcak çorbayı üstümüze başımıza dökmeden içebiliyoruz.
Çatal - bıçak ile yeme adabımızı, kökeni saray ve asil sınıfına dayanan Avrupa kültüründen almışızdır. Her zaman rahat hareket etmeyi seven Amerikalılar ise bu görgü kuralına pek uymazlar. Eti sağ ellerindeki bıçakla kesip, ellerindeki çatal ile bıçağı takas ettikten sonra sağ ellerine aldıkları çatalla yerler.
Yemekte eti kestikten sonra bıçağı masaya bırakarak çatalı soldan sağa alıp eti ağza götürmek, sonra çatalı sola, bıçağı tekrar sağ ele almak ve bu hareketi yemek boyunca tekrarlamak yemek yeme hızını düşürür. Yemeği yavaş yemek bazı toplumlarda yemeğe saygı ifadesi olarak görülürken, bazı toplumlarda ise bu davranış yemek adabı bakımından saygısızlık olarak karşılanır. Bir görüşe göre Amerikalıların çatalı tutuş şekillerinin ardında rahatlık değil alışkanlık yatıyor. 1700”lü yılların ortalarına kadar Amerika çatalsız bir toplumdu. İnsanlar yemek yerken sadece bıçak ve kaşık kullanıyorlardı. Kaşık kesilen eti tutmaya yararken bıçak hem kesmeye hem de batırıp ağza götürmeye yarıyordu. Daha sonraları sofralardaki bıçakların uçları yuvarlaklaştı. Eti kestikten sonra kaşığı sağ ele alıp eti ağza götürmek alışkanlığı başladı. Çatal kullanılmaya başlanınca da aynı alışkanlık devam etti.
Avrupalılar ise aradaki bu kaşık kademesini hiç yaşamadılar. Yemeği ağza götürmek bakımından doğrudan bıçaktan çatala geçtiler. Yemeğin temposunu düşürmek gibi bir görgü kuralları yoktu. Sağ elini kullanan bir insan için bıçağı sol elle ileri geri hareket ettirip eti kesmek zordu ama sol elle çatalı ete batırıp ağza götürmeye alışılabiliyordu. Asil sınıfının her zaman zorlayıcı ve gösterişe yönelik nezaket kuralları, çatal kullanımı halka yayılınca da devam etti.
Avrupa”da ve oradan yayılan kültürlerde, yemek süresince çatalın sol, bıçağın sağ elde tutulması gelenek haline geldi. Avrupalılar çatalı ellerinde tutarlarken çatalın uçları yere bakar. Amerikalılar ise çatalı sağ elde uçları yukarı bakacak şekilde tutarlar.
Yemekten sonra tatlı yenilirken çatalın sağ elde olması ise hiçbir kültürde görgüsüzlük anlamına gelmiyor.

· 1 Nisan Şakasının Kökeni Nedir? 1564 yılında Fransa kralı IX Charles, yıl başlangıcını Ocak ayının birinci gününe aldı. Daha önce Avrupada yaygın olan yıl başlangıcı Mart 25 idi. O zamanki iletişim şartlarında IX Charles”in bu kararı fazla yayılamadı. Duyanlar ise protesto amacıyla eski adetlerine devam ettiler.1 Nisan”da partiler düzenlediler. Diğerleri ise onları Nisan aptalları olarak nitelendirdiler.1 Nisan”a bütün aptalların günü adını verdiler. Bu günde diğerlerine sürpriz hediyeler verdiler, yapılmayacak partilere davet ettiler, gerçek olmayan haberler ürettiler. Yıllar sonra Ocak ayının yılın ilk ayı olmasına alışılınca, Fransızlar 1 Nisan gününü kendi kültürlerinin parçası görerek devam ettirdiler. Oradan da bütün dünyaya yayıldı.

· İnsanlar Niçin İçki Kadehlerini Tokuştururlar? Bu konuda iki ayrı açıklama vardır:
1) İnsanların beş duyusunu tatmin amacıyla şarap kadehini sofrada çın sesiyle tokuşturmak. Şarabın rengi, görme; diliyle tat alma; burunla koklama;eliyle dokuma,ve çın sesiyle işitme. Şarap bütün duyguları tatmin eder anlamını taşır.
2)Antik çağlarda bir insanın düşmanını yemeğe davet edip,ona zehirli içki sunması doğal sayılıyordu. Ev sahibi içkinin zehirsiz olduğunu kanıtlamak için kendi içkisini havaya kaldırır ve misafirin içkisinden bir yudumun kendi kadehine dökülmesini isterdi. Sonra aynı anda içkilerini içerlerdi. Misafir böyle durumda ev sahibine güvenini göstermek için kadehini ev sahibinin yukarı kaldırdığı kadehe hafifçe vurur, çın sesiyle içkiyi denemeye gerek olmadığını gösterirdi.

· Mezara Niçin Çiçek Konulur? İlk olarak Mısır Firavunu Tutankamon”nun milattan önce 1346 da öldüğünde mezarının çiçekten taçlarla kaplandığı saptanmıştır. Kuzey Avrupada ise M.Ö 2000 yıllara kadar mezara çiçek konduğu belirlenmiştir. O zamanlarda bu çiçeklerin amacı iyi ruhları çekme, kötü ruhları kovma amacıylaydı. Sonradan ise asıl amaç cesetler çürürken çıkan kokuyu kamufle etme amacını taşır. Servi ağacı da bu nedenle mezarlıklarda kullanılır.
Ağacın yaprakları rüzgarı önler, kendine özgü ferah kokusu vardır. Cenaze törenlerinde siyah giyinmenin amacı da mezarlıklarda hayaletlerden sakınmak amacı taşımaktadır.

· İnsan Korkunca Niçin Dişleri Birbirine Vurur? Bir insan büyük bir tehlike veya korku verici olayla karşılaşınca vücudu otomatikman savunmaya geçer. Diğer canlılarda olduğu gibi dişler ve çene savunmanın ana mekanizmalarıdır.İşte bu nedenle ilk insanlardan gelen kalıtımsal yapıdan dolayı önce çene ve dişler harekete geçer. Çenedeki kaslar titrer, bu da sanki dişler birbirine vuruyormuş gibi görüntü verir.

· Akıl İle Zeka Arasındaki Fark Nedir? Akıl yalanla gerçeği, doğru ile yanlışı ayırabilme, bir konuda düşünce yürütebilme ve görüş bildirme yeteneğidir. İnsan olgunlaştıkça aklı gelişir. Zeka ise bir olayı önce anlama, ilişkileri kavrama, yargılama ve açıklayarak çözme yeteneğidir. Genel olarak 12 yaşına kadar gelişir, 20 yaşına kadar sürer sonra sabit kalır. Zeka bir insanın her türlü olay karşısında aynı yeteneği gösterebileceği anlamına gelmez. Bir besteci müzik yapıtını aklıyla değil zekasıyla yaratır. Fakat en basit matematik problemini çözemeyebilir. Sonuç olarak zeka, ruhsal olaylara, algı ve hafıza yeteneğine, tutkulara, eğilimlere göre farlılıklar gösterir. Akıl somut olarak ölçülemez, zeka IQ denilen testle ölçülebilir.

· Dolunay İnsan Davranışlarını Etkiler mi? İnsanlar arasında bu inanç oldukça yaygındır. Eskilerin Ay”ın dönemlerine bağladıkları boş bir inancın günümüze uzanan bir varsayımıdır. Bilim adamlarının yaptıkları bütün çalışmalar bu görüşün boş olduğunu kanıtlamıştır. Ay, dünyadaki okyanusların gel-git denilen suların alçalması ve yükselmesi olayı üzerinde doğrudan etkisi vardır. Vücudumuzdaki suyun oranı , okyanuslardaki su miktarıyla kıyaslanamaz. Yani Ay”ın çekim gücü insanı etkileseydi yalnız dolunayda değil her gün olması gerekirdi. Dolunayda ayın parlaklığı da pek önemli bir etken değildir. Çünkü gönderdiği ışık miktarı Güneş”in gönderdiğinin 600 binde biri kadardır.

· Niçin Gözyaşı Dökeriz? Dünyadaki canlılardan sadece insan ruhsal nedenlerle ağlar. İnsanı farklı kılan bu durum şüphesiz yaşam tarihindeki evrimin bir sonucudur. Aslında gözlerimize sürekli gözyaşı koruma amaçlı olarak salgılanmaktadır. Fakat ağlama ruhsal bir boşalmadır. Bu konuyu ilk inceleyen Darwin”dir. Daha sonra yapılan deneyler sonucu görüldü ki soğan doğrarken akan gözyaşlarının kimyasal yapıları farklıdır. Ruhsal gözyaşları daha çok protein içermektedir. Fakat henüz bu farkın nedeni açıklanamamıştır.

· Üç Yaşından Daha Önce Olanları Niçin Hatırlamıyoruz? Bilim adamları geçmiş deneyimlerimizi saklayan hafızamızın beynimizde anıveya öykü şeklinde organize olduğunu ileri sürüyorlar. Üç yaşından küçükler bu şekilde iletişim kurma yeteneğine sahip değiller.Öykü ve anılarını anlatamıyorlar. Yer ve karakter kavramlarını anlamıyorlar. Üç yaşından küçükler düzgün konuşabildikleri,anlayış, seziş ve hafıza yeteneklerine sahip oldukları halde tüm olanları bir bütün olarak şekillendiremiyor, öyküye dönüştüremiyorlar.Hafızamız ne yaptığını ne yapıldığını 3-4 yaşlarında kaydetmeye başlıyor.

· Çinlilerin Gözleri Niçin Çekiktir? Yalnız Çinlilerin değil, Orta ve Güneydoğu Asya”da yaşayanların, Japonların hatta Eskimoların da gözleri çekiktir. Aslında göz yapısı bütün dünyada aynıdır. Farkı yaratan göz kapaklarıdır. Çekik gözlü diye nitelendirilen ırklarda gözün üzerindeki göz kapağının ikinci kıvrımı, gözün üstüne daha çok inmiştir. Bazı teorilere göre bu kıvrım insanların gözlerini yoğun kar tabakasının, göz kamaştıran ışığından korumak için bir çeşit kar gözlüğü gibi gelişmiştir. Çinde ve öteki bölgelerde her ne kadar yoğun kar yağmıyorsa da onların atalarının buzul çağında kuzeyde yaşadıkları daha sonra güneye indikleri kanıtlanmıştır. Yalnız gözleri değil, burunları da rüzgara karşı korunmak için küçülmüş, burun delikleri soğuğu engellemek için daralmıştır. Ciltleri de koruma amaçlı olarak yağlıdır. Göz kapakları da yağlıdır. Gözü ve iç tabakalarını kara ve buza karşı korur. Yani çekik gözlü değil, düşük göz kapaklı, demek daha doğrudur.

· İnsanlar Saatlerini Niçin Sol Kollarına Takarlar? Özel bir durum veya farklı olma düşüncesi yoksa insanların çoğu saatlerini sol kola takar. Çünkü çoğunluk sağ elini kullanmaktadır ve bu kolun daha hareketli olması nedeniyle saatin bir yerlere çarpıp zarar görme olasılığı yüksektir. Zaten saatin kurma düğmesi 3 rakamının yanındadır. İnsanlar saati kurmak istedikleri zaman onu bilekten çıkarmadan sağ elle uzattıkları sol kollarındaki saati kurabilirler.

Kimler ne icat etti?

2010-06-09T10:33:00.000-07:00

Akü ..Plante

Vinç..Romalı Vitruvius

Matkap..G. Sommeiller

Arşimed Burgusu..Arşimed

Robot..E. Sperry

Radyoaktivite..A. Becquerel

Radyum..Curie'ler

Ampul..Edison

Asansör..E. Otis

Balon..Montgolfier Kardeşler

Barometre..Toriçelli

Barut(Dumansız)..Schultre

Benzin Motoru..N. Otto

Bisiklet..K. Macmillan- J.K.Starley

Buhar Tribünü..Parsons

Buharlı Gemi(Gelişmiş)..Fulton

Buz Makinesi..Gorrie

Çelik(Paslanmaz)..Brearley

Çimento..Aspdin

Daktilo..C. Latham..

Denizaltı..John Holland

Dinamit..Nobel

Dinamo..Picinotti

Dizel Motoru..Diezel

Dokuma Makinesi..Hargreaves

Dürbün..Lippershey

Fotoğraf(İlk Şekli)..Niepce

Gramofon..Berliner

Hava Pompası..Guricke

Helikopter..Sikorski

Hesap Makinesi..Pascal

Hoparlör..Rice/Kellogg

Jet Uçağı..Ohain

Kağıt İmali(Selülozdan)..Dahl

Karbüratör..Daimler

Kauçuk..Goodyear

Kronometre..Harrison

Lokomatif..Stephenson

Matbaa..Gutenberg

Mikrofon..Berliner

Mikroskop..Janssen

Mors Alfabesi..Samuel Mors

Motosiklet..Daimler

Naylon..Du Pont Laboratuvarı

Neon Lambası..Claude

Otomobil(4 Tekerli)..Benz- Daimler

Paraşüt..Veranzio

Paratoner..Benjamin Franlin

Pikap..Edison

Pil..Volta

Planör..Otto Lilientahi

Projektör..Sperry

Radar..Taylor Ve Young

Radyo..Marconi

Renkli Film..Westcott

Roket..Goddard

Röntgen Tüpü..Coolidge

Sesli Film..Ernst Ruhmer

Sinema Makinesi..Lumiere Kardeşler

Telefon..Graham Bell

Teleskop..Kepler-Galileo-

Televizyon..Baird

Telgraf..Morse

Telsiz Telgraf..Marconi

Termometre..Fahrenheit-Galileo-Celsius-Reaumur

Teyp..Poulsen

Transformatör..Stanley

Uçak..Wright Kardeşler

Zeplin..Kont Von Zeppelin

Dpt..P. Muller

Elektron Mikroskobu..Knoll Ve Ruhka

Geiger Sayacı..J. H. W. Geiger

Hoverkraft..C. Cockerell

İnsülin..Banting Ve Best

Karbon 14 Tarihlemesi..W. F. Willard

Lazer..C.H. Townes

Tükenmez Kalem..L. Biro

Aerosol..Goodhue- Sillivon

Çamaşır Makinesi..Hurley Machine Co.

Elektrik Süpürgesi..Cecil Booth

Uzunçalar..Peter Goldmark

Video..A. Poniatoff

Yalan Makinesi..John Larson

Yol İşaretleri..Perey Shaw

Önemli buluşlar ve tarihleri

2010-06-07T10:31:00.000-07:00

1280 İlk gözlük İtalya'da yapıldı.

1450 Johannes Gutenberg'in baskı makineleri kitap üretiminde çığır açtı. Bunun sonucunda yeni icatlar hakkındaki bilgilerin yayılması hızlandı.

1453 Copernicus, gezegenlerin Dünyanın etrafında değil, Güneş'in etrafında döndüğünü ortaya atan kuramını yayımladı.

1592 Galileo, cisimleri 30 kez büyüten bir teleskop yaptı.

1614 İskoçyalı matematikçi John Napier logaritma cetvelini icat etti.

1618 Johannes Kepler, gezegenlerin Güneş'in çevresinde çizdikleri elips biçimindeki yörüngeleri betimleyen yasaları yayımlar.

1622 Blaise Pascal, babasının vergi hesaplarında kullanması için bir toplama makinesi icat etti.

1668 Isaac Newton ilk aynalı teleskopu yaptı.

1687 Newton'un, evrensel çekim yasalarını formülleştirdiği Principia başlıklı kitabının yayımladı.

1698 Thomas Savery'nin yaptığı ilk buhar makinesi, su altında kalan madenlerdeki suyu dışarı pompalamada kullanıldı.

1752 Benjamin Franklin, yıldırımın elektrikten kaynaklandığını gösterdi.

1783 Marquis de Jouffroy d'Abbans ilk buharlı gemiyi yüzdürdü.

1783 Montgolfier Kardeşler bir sıcak hava balonunu başarıyla uçurdu.

1789 Lavoisier'nin, 33 elementi sıraladığı ve bu elementlerin adlandırılması ile ilgili modern sistemi sunduğu "Kimyasal Adlandırma Yöntemi" yayımlandı.

1796 Edward Jenner, bir çocuğu çiçek hastalığına karşı aşıladı.

1799 Alessandro Volta, ilk elektrik bataryasını yaptı.

1801 İlk denizaltılardan olan Nautilus ilk yolculuğunu tamamladı.

1804 Richard Trevithick raylar üzerinde giden ilk buharlı lokomotifi yaptı.

1826 Fransız fizikçi Joseph Niepce tarihteki ilk fotoğrafı çekti.

1829 George Stephenson, en iyi buharlı lokomotif tasarlama ve yapma yarışmasını kazandı. Rocket adlı bir lokomotif üretti.

1830 İlk dikiş makinesi Fransız terzi Barthelemy Thimonnier tarafından tasarlandı.

1836 Samuel Colt, yaptığı hızlı ateş eden tabanca "altıpatlar" ın patentini aldı.

1837 Isambard Kingdom Brunel, ilk kıtalararası buharlı gemiyi yüzdürdü.

1837 İki İngiliz mucit William Cooke ve Charles Wheatstone ilk elektrikli telgraf makinesini yaptı.

1838 Samuel Morse kendi geliştirdiği Morse alfabesini ilan etti.

1841 Michael Faraday, hareketli bir mıknatıstan elektrik akımı elde etti.

1843 Samuel Morse, telgraf mesajlarında kullanılmak üzere nokta ve çizgilerden oluşan ünlü mors alfabesini icat etti.

1846 Amerikalı bir dişçi bir çene ameliyatında acıyı hissettirmemek için eter kullandı.

1848 İlk yürüyen merdiven, New York'ta turist çekmek için kuruldu.

1849 Çengelli iğne icat edildi.

1857 New York'ta bir dükkân asansörü olan ilk bina oldu.

1860 Belçikalı Etienne Lenoir ilk içten yanmalı motoru yaptı.

1863 İlk metro (yeraltı demiryolu) hattı Londra'da işletmeye açıldı.

1868 Gregor Mendel, bezelye bitkileriyle yaptığı, modern genetik kuramının temellerini oluşturan araştırmalarını bitirdi.

1876 Alexander Graham Bell ilk telefon konuşmasını yaptı.

1877 Edison fonografı icat etti.

1878 Joseph Swan elektrik ampulünü icat etti.

1879 Ernst von Siemens elektrik döşenmiş bir hat üzerinde giden ilk elektrikli treni sergiledi.

1881 Emile Berliner, yassı plaklar kullanan ilk gramofonu yaptı.

1885 Louis Pasteur, bir dizi aşı yaparak, kuduz bir köpek tarafından ısırılmış bir çocuğun yaşamını kurtardı.
1885 Fizikçi Heinrich Hertz elektromanyetik dalgaların varlığını gösterdi.

1889 Edison'un yardımcısı Charles Batchelor sinema filmlerinin seslendirilmesi üzerine deneyler yaptı.

1890 Daimler motor şirketi, dört tekerlekli ve akaryakıtla çalışan otomobil üretimine başladı.

1895 Wilhelm Röntgen, X-ışınlarını buldu.

1898 Valdemar Poulson, modern teybin öncüsü olan bir cihaz yaptı.

1901 İlk radyo transistörünü Marconi geliştirdi.
1902 İtalyan Guglielmo Marconi, Manş Denizi üzerinden radyo dalgalarıyla mesaj iletmeyi başardı.

1903 Amerikalı Wright Kardeşler ilk motorlu uçağın uçuşunu gerçekleştirdi.

1903 Henry Ford, yeni araba fabrikasıyla seri üretim tekniğini getirdi.

1903 Willem Einthoven, kalbin işleyişini kaydeden elektrokardiyografi cihazını icat etti.

1904 John Fleming'in geliştirdiği cam diyotlar radyo cihazlarının vazgeçilmez parçası oldu.

1910 Fransız Henri Fabre, tekerlekleri olmayan ve su üzerinde seyredebilen bir uçak geliştirerek ilk deniz uçağını icat etti.

1911 Marie Curie, radyoaktiflik konusunda kendi başına yaptığı çalışmalardan dolayı Nobel Ödülü aldı; böylece de bu ödülü iki kez alan ilk kişi oldu.

1911 Ernest Rutherford, atomun merkezinde bir çekirdek olduğunu gösterdi.

1919 Einstein, "Genel Görelilik" konusundaki yazısını yayımladı.

1921 Philip Drinker, hastaların solunum yapmasına yardım etmek için "demir ciğer"i icat etti.

1922 İlk mikrofilm tanıtıldı.

1926 John Logie Baird ilk televizyon görüntüsünü başarıyla iletti.

1926 Robert Goddard ilk sıvı yakıtlı roketi fırlattı.

1926 ABD'li Profesör Robert Hutchinson Goddard ilk sıvı yakıtlı roketi geliştirdi. Gaz ve sıvı oksijenle işleyen roket, 12,5 metre yüksekliğe çıktı ve 56 metre yol aldı.

1928 Bugün penisilin dediğimiz bir oluşumun bakterileri öldürmesi Alexander Fleming'in dikkatini çekti.

1933 İki Alman bilim adamı Max Kroll ve Ernst Ruska elektron mikroskobunu yaptı.

1938 Macar mucit Lazlo Biro, bıro da denilen bilye uçlu tükenmez kalemi icat etti.

1938 Amerikalı Chester Carlson ilk fotokopi makinesini icat etti.

1939 İgor Sikorsky adlı bir Rus mühendis tarafından ilk helikopter yapıldı.

1942 Wernher von Braun, Almanya'nın ilk uzun menzilli füzesi olan V-2'yi fırlattı.

1942 Enrico Fermi, ABD'nin Chicago kentinde, nükleer enerjinin denetim altına alınabildiği bir nükleer reaktör yaptı.

1946 John Mauchy ve John Eckert'in geliştirdiği, Amerika'nın ilk elektronik bilgisayarı ENIAC halka gösterildi.

1953 Francis Crick ile James Watson DNA molekülünün yapısını keşfetti.

1957 Sovyetler Birliği tarafından Dünyanın çevresinde dönen insan yapımı ilk cisim Sputnik I fırlatıldı.

1960 Theodore Maiman ilk lazeri yaptı.

1962 Telefon konuşmalarının yanında canlı televizyon görüntülerini de ileten Telstar adlı uydusu fırlatıldı.

1977 Dünyanın tekrar kullanılabilen ilk uzay gemisi olan Uzay Mekiği, ABD tarafından fırlatıldı.

1982 Philips ve Sony şirketleri kompakt diski çıkardı.

1987 İlk sayısal ses bantları (DAT) üretildi.

1990 Yüksek netlikte televizyon (HDTV) yayını ilk kez yapıldı.

Geçmişten geleceğe Fizik

2010-05-28T00:47:00.000-07:00

Biyofiziğin geçmişi hakkında bilgi vereceğim ve geleceği hakkında düşüncelerimi aktaracağım
Bu yazıma öncelikle kendi Biyofizik tanımlamamla başlamak istiyorum.
Bana göre biyofiziğin en basit tanımı şu: Biyoloji+Fizik. Yani canlıları fizik kuralları yardımıyla inceleyen bir bilim dalıdır. Şimdi de akademik bir tanımlamaya başvuralım:

Biyofizik, biyolojik olayların fiziksel temellerini inceleyen ve biyolojik sistemlerin
davranışlarını fizik prensipleriyle açıklayan bir bilim dalıdır. Bu nedenle, incelediği konu,
biyolojik yapının en küçük bir birimi olan bir molekül olabileceği gibi, bir hücrede, organda
ya da vücutta cereyan eden biyolojik olayların tümü ilgi alanına girer.

Biyofiziğin bölümleri: Günümüz biyofiziğinde üç ana bölüm bulunmaktadır.
Bunlardan birisi "Moleküler ve Hücresel Biyofizik"tir. Bu bölüm, hücrenin hayatiyetini devam ettirebilmesi için gerekli olan moleküler parçaların özelliklerini inceler. Bu moleküler parçalar; nükleik asitler, proteinler, polisakkaritler olarak sayılabilir. Moleküler ve hücresel biyofizikteki metotlarda elektron mikroskobu, ultra santrifüjler, X ışını kırıcı aletler (yoğunluk ve kütleye göre ayırım yapmak için) kullanılır. Bu metotlar ayrı birer dal olarak üzerinde durulan konular olup bu sahada birçok araştırmacı çalışmaktadır. İyonlaştırıcı ışınlar bu konulardan birisi olup bu ışınlar (X ışınları) hem teşhiste (röntgen filmleri) ve hem de tedavide (lösemiler ve bazı kanser tipleri) kullanılır.

Biyofizik çalışmalarında bir diğer bölüm de "Fizyolojik Biyofizik" olup canlı sistemin görev yapan organlarını incelemektedir. Görme, işitme, temas duyusu, sinir sistemi vs. bu bölümün araştırma alanına girer. Bu alanda çalışanlar özel yapılmış ve oldukça karmaşık elektronik aletler kullanırlar.

Biyofiziğin üçüncü ve hızla gelişmekte olan kolu "Biyofizikte Kullanılan Aletlerin Düzenlenmesi" ile ilgilidir. Bilgiler arttıkça, araştırmalarda kullanılan aletlerin karmaşıklığı ve teferruatı da buna paralel olarak artmaktadır. Aletlerin düzenlenmesi ve alet sistemlerinin kurulması bu sebepten biyofiziğin ayrı bir kolu haline gelmiştir.

Bu tanımlamadan sonra biyofiziğin geçmişiyle ilgili bilgi verelim. Aslında yazının başında yaptığım kendi tanımlamama göre biyofiziğin başlangıcını ta Antik Yunan’a kadar götürebiliriz. M.ö 5.yüzyılda yaşayan Yunan Alkmaionun arterleri venlerden ayırdığını, Thalesin manyetizmayla ilgili, Aristo’nun canlıların sınıflandırılmasıyla ilgili çalışmalar yaptığını biliyoruz. Ayrıca 9.yy dan 12.yy a kadar Müslüman bilginler optik, dolaşım sistemi, göz ve kalp kapakçıklarıyla ilgili birçok çalışma yapmışlardır.14.yüzyıldan başlayarak günümüze kadar Avrupalı bilim adamları çok önemli çalışmalar yaptılar ve bilime ve biyofiziğe çağ atlattırdılar. Bu çalışmaları yapan başlıca kişilerin adlarını ve yaptıkları çalışmaların isimlerini verelim.

1540-Servetus-Pulmoner kan dolaşımı
1619-Harvey-Kan dolaşımı
1660-Malpigi-Kılcal damarlar
1771-Galvani-Sinir impulslarının elektriksel yapısı
1800-Herschel-Kızıl ötesi ışınlar
1824-Carnot-Termodinamik
1856-von Helmholtz-Fizyolojik optik
1873-van der Waals-Moleküller arası kuvvetler
1895-Röntgen-X ışınları
1903-Einthoven-EKG
1938-Krebs-TCA döngüsü
1941-Lipman-ATP
1951-Hodgkin,Huxley ve Kantz-Sinir impulslarının iletimi
1951-Sanger-Protein yapısı
1953-Watson ve Crick-DNA yapısı
1985-PCR ın keşfi
2003-İnsan genom projesinin tamamlanması

Ve adını sayamadığımız nice bilim adamlarını saygıyla anıyor ve onlara insanlığın gelişimine yaptıkları katkılardan dolayı gıyabi olarak teşekkür ediyoruz.

Son olarak da biyofiziğin geleceği hakkındaki düşüncelerimden bahsedeceğim.
Bence teknolojinin büyük bir hızla geliştiği günümüzde biyofizik diğer bilim disiplinleriyle daha çok ilişki içine girecektir. Günümüzde insan klonlama çalışmalarından bahsediliyor ve bence bir 50 yıl sonra biyofizikte klon insanların yapılarıyla ilgili çalışmalar artacaktır. Ayrıca biyofizik, elektronik disiplinlerle daha çok yakınlaşacaktır.100 yıl sonra bence biyofizik biyonik kol, biyonik kalp ve biyonik diğer organların yapılarıyla hatta robotların yapılarıyla ilgili çalışacaktır.

Dünyayı değiştiren fotoğraflar : Jonathan Klein

2010-05-27T12:02:00.000-07:00

Fotoğraflar tarihi belgelemekten fazlasını yapıyor-- tarihi yaratıyor. TED University'de, Getty Images'den Jonathan Klein tarihteki en sembolik fotoğraflardan bazılarını gösteriyor ve bir neslin gözünü ondan alamayacağı kadar etkili fotoğraflar ile karşılaşması durumunda ne olabileceği hakkında konuşuyor.

Türkçe alt yazılı izlemek için View subtitles yazan yerden Türkçe'yi seçin..

Benim sektörümde, görüntülerin dünyayı değiştirebileceğine inanıyoruz. Tamam, bizler ince düşünen istekli naif insanlarız. Gerçek şu ki görüntülerin dünyayı değiştirmeyeceğini biliyoruz, ama aynı zamanda fotoğrafçılık başladığından beri görüntüler insanların tepkilerini kışkırttı, ve o tepkilerde değişimin olmasına neden oldu.

Bazı görüntüler ile başlayalım öyleyse. Bu resimlerden çoğunu tanımıyor olsaydınız gerçekten çok şaşırırdım. Bu resimler en iyi sembolik olarak tanımlanabilir, o kadar sembolikler ki belki de klişeler. Aslında, o kadar bilinen fotoğraflar ki belki de bunları biraz değişik veya farklı şekillerde de görmüşsünüzdür.

(Gülüşmeler)

Ama sanırım başka birşeyler arıyoruz. Daha fazlasını arıyoruz. Biz, önemli sorunlara korkmadan ışık tutan parlak görüntüler arıyoruz, sınırları aşan görüntüler, dinleri aşan görüntüler, bizi harekete geçip bir şeyler yapmamız için kışkırtan görüntüler arıyoruz. Bu görüntüyü hepiniz görmüşsünüzdür. Dünyaya dair görüşümüzü değiştirdi. Gezegenimizi bu perspektiften daha önce hiç görmemiştik. Çoğu insan, gezegenimizin bu küçük ve kırılgan görüntüsünün ilk kez görüntülenmesini bir çok çevreci hareketin başlangıcı olarak kabul ediyor.

40 yıl sonra, bu grup türümüzün yıkıcı gücünün çevremiz üzerinde etkisinin tamamen farkındalar. Ve sonunda, bu konuda birşeyler yapıyor gibi görünüyoruz. Bu yıkıcı güç bir çok farklı şekilde oluşabilir. Örneğin, bu görüntüler Brent Stirton tarafından Kongo'da çekildi, bu goriller öldürüldüler, çarmıha gerildiler bile denebilir, ve tabi ki, tüm dünyadan insanların öfkesini ateşlediler. Daha yakın zamana gelirsek, maalesef Haiti'de olan depremle birlikte doğanın yıkıcı gücünü hatırladık.

Bundan da daha kötüsü bana göre insanın insan üstündeki yıkıcı gücü. Auschwitz'ten sağ kurtulan Samuel Pisar şöyle demişti, "Nazi soykırımı bize, en zalim zamanında bile doğanın, ahlak pusulasını ve var olma sebebini kaybetmiş insandan daha iyi huylu olduğunu gösterdi."

Bir başka çarmıha germe de burada. Ebu Garip ve Guantanamo'dan derin etkiler yaratan görüntüler. Bu resimlerin yayımlanması, görüntünün aksine, bir hükümetin politikasını değiştirmesine neden oldu. Bazıları bu görüntülerin Irak'taki ayaklanmaları neredeyse diğer her bir oluşumdan daha fazla körüklediğini söyleyebilir. Dahası, bu görüntüler işgal güçlerinin meşruiyet zeminini ilelebet ortadan kaldırdılar.

Biraz gerilere gidelim. 1960'lar ve 70'ler, hergün Amerika'lıların oturma odalarında Vietnam Savaşından görüntüler gösterildi. Haber fotoğrafları insanları savaşın kurbanları ile yüzyüze getirdi, napalm bombasından yanmış bir kız, protesto sırasında Ulusal Muhafızlar tarafından öldürülen Ohio'daki Kent State Universitesi öğrencisi. Aslına bakarsanız, bu görüntüler protestoların sesi oldular.

Görüntüler şüphe, habersiz kalma durumlarını anlamamız için bizlere ışık tutuyor, --aslında bu konuda birçok konuşma yaptım ama şimdi sadece bir görüntü göstereceğim-- HIV/AIDS konusunda. 1980'lerde insanların hastalıkları damgalaması onları tartışmak ve ele almak konusunda bile çok büyük bariyer idi. 1987'de dünyanın en ünlü kadınından basit bir eylem, Galler Prensesi, HIV/AIDS virüslü bir bebeğe dokunuyor, özellikle Avrupa'da bu hastalığı durdurmak için çok önemli bir iş başardı. O, görüntünün gücünü çoğu insandan çok daha iyi biliyordu.

Etkili bir görüntü ile karşılaşırsak, hepimizin bir tercihi vardır. Ya kafamızı başka yöne çeviririz, ya da o resim üstüne düşünebiliriz. Neyse ki, bu fotoğraflar 1998 yılında the Guardian'da yayınlandıklarında, çok büyük ilgi çektiler ve sonunda da Sudan'daki kıtlıkla mücadele için büyük miktarda para toplandı. Görüntüler dünyayı değiştirdi mi? Hayır, ama çok büyük bir etkileri oldu. Görüntüler genellikle bizleri temel inançlarımızı ve birbirimize karşı sorumluluklarımızı sorgulamaya itiyor. Katrina sonrası görüntüleri hepimiz gördük, ve sanırım milyonlarca kişi için bu görüntülerin çok büyük etkisi oldu, ve sanırım Amerikalılar Kasım 2008'de seçim sandığına gittiklerinde de bu görüntüler hala akıllarındaydı.

Maalesef, bazı çok önemli görüntüler çok çarpıcı ve rahatsız edici olarak algılanıyorlar. Size burada bir fotoğraf göstereceğim, Irak Savaşı gazisi Eugene Richards'ın çektiği olağanüstü bir görüntü, daha önce hiç bir yerde yayınlanmadı, adı "Savaş Kişiseldir". Ama görüntülerin bizlere savaşın trajedisini hatırlatması için çarpıcı olması gerekmez. John Moore bu fotoğrafı Arlington mezarlığında çekti. Çatışmanın yarattığı o tüm gergin anlardan sonra, dünyadaki tüm çatışma bölgelerinden sonra, beni diğerlerinden çok daha fazla etkileyen fotoğraf, en sessiz mekanda çekilmiş olan bu fotoğraf.

Ansel Adams'ın katılmadığım bir sözü var, "Siz fotoğraf çekmezsiniz, onu yaparsınız." Bana göre, fotoğrafı yapan fotoğrafçı değildir, sizsiniz. Her resme kendi değerlerimizi, kendi inanç sistemimizi getiririz ve sonuç olarak da resim bizim ile birlikte yankılanır. Şirketim 70 milyon görüntüye sahip. Ofisimde ise sadece bir görüntü var. İşte bu. Umarım ki bir daha ki sefere bir görüntü içinizdeki bir şeyleri harekete geçirdiğinde, neden olduğunu daha iyi anlayacaksınız, ve eminim ki kesinlikle birşeyler yapacaksınız.

Ve tüm fotoğrafçılara teşekkür ederim.

(Alkışlar)

Dünyanın en gizemli 10 nesnesi

2010-05-27T10:26:00.000-07:00

İnsanoğlu her ne kadar uzaya çıksa da bundan binlerce yıl öncesine ait bazı nesnelerin üzerindeki esrar perdesi hala aralanamıyor. İngiliz bilim ve teknoloji dergisi Focus bugünün teknolojisiyle bile üretilmesi zor olan gizemli nesnelerden bazılarını tanıttı…

Geleceği gören harita
Coğrafya ve harita uzmanı ünlü Türk denizci Piri Reis’in 1513′te çizdiği Afrika, Amerika ve Güney Kutbu’nu gösteren harita, ortaya çıkarıldığı 1929 yılında ortalığı karıştırdı. Çünkü Güney Kutbu’nun keşfi, haritanın çizilmesinden çok sonra, yani 1818′de gerçekleşmişti. Dahası, Piri Reis’in haritası, kıtanın buz altında kalmış sahil kesimlerini de gösteriyordu. Ancak kıta üzerindeki buzlar, haritanın çizilmesinden tam 6 bin yıl önce erimişti.

2000 yıllık pil
Alman arkeolog Wilhelm Konig tarafından 1938′de Irak’ın başkenti Bağdat’ın yakınlarında bulunan 2 bin yıllık pil, bilim adamlarını şaşkına düşürdü. Konig, 13 santimetre boyundaki toprak bir kabın içine monte edilmiş bir bakır silindir, onun etrafındaki demir çubuk ve testinin ağzını kapatan asfalttan oluşan bu nesneyi “dünyanın en eski pili” olarak tanımladı. Pilin 2 volt enerji ürettiği saptanırken, 1800′lü yularda modern pili icat eden Alessandro Volta adlı İtalyan kontunun da şöhretine gölge düştü.

Antik çağ bilgisayarı
1900 yılında Girit açıklarındaki bir batıkta araştırma yapan bilim adamları ilginç bir cisme rastladı. Tahta bir muhafazanın içine yerleştirilmiş bir dizi bronz dişliden oluşan bu garip nesnenin kasası, yüzeye çıkarıldığı anda dağıldı ve cihazın içindeki karmaşık yapı ortaya çıktı. Yapılan çalışmaların ardından, bu aygıtın Ay, Güneş ve diğer gezegenlerin konumlarını hesaplamak ve istendiği anda bunların pozisyonlarına yönelik tahminlerde bulunmak için geliştirildiği anlaşıldı.

Kristal kuru kafa
Maya dönemine ait 1000 yıllık bu kristal kuru kafa, tek bir blok kristal üzerine oyma olarak yapılmış. Nasıl yapıldığı hala anlaşılamayan kuru kafanın altından tutulan ışık, doğrudan göz çukurundan yansıyor. Bu teknolojinin bugün bile mümkün olmadığı söyleniyor.

Generalin kemer tokası
M.S. 300′lü yıllarda ölen Çinli general Çou Çou’nun mezarında 1956 yılında bulunan kemerin tokası, yüzde 85 oranında alüminyumdan yapılmış. Ama doğada sadece bileşik olarak bulunan alimünyumun diğer maddelerden ayrıştırılarak tek bir madde olarak kullanılabilmesi ilk kez 19. yüzyılda mümkün olmuştu.

1000 yılda yapılan kent
Pasifik Okyanusu’ndaki Mikronezya adası yakınlarına kurulu antik Nan Madol kentinin inşası, M.Ö 200′de başladı ve 1000 yıl sürdü. 250 milyon tonluk dev bazalt bloklar kullanılarak yapılan bu kent, 100 yapay adayı kanallarla birbirine bağlıyor. Bu kadar bazaltın bölgeye nasıl getirildiği ise hala sır.

Uzaylılar için iniş pisti
Peru’nun Pampa sahilindeki 450 kilometrekarelik alan üzerine çizili motifler, M.O. 300 üe M.S. 600 arasındaki dönemi kapsayan hayvan ve bitki şekillerini resmediyor. Nazca medeniyeti tarafından yapıldığı düşünülen bu garip motiflerin, uzaylılar için bir iniş pisti vazifesi gördüğü öne sürülüyor.

Concorde’un atası
M.Ö 200′de yapıldığı sanılan bu nesne, 1898 yılında Mısır’da bir lahitte bulundu. Ancak gerçek uçaklar icat edilene kadar ne olduğu konusunda kimse bir fikir beyan edememişti. 1972′de arkeolog Halil Mesiha bunun bir model uçak olduğunu, mükemmel bir aerodinamiğinin bulunduğunu ve kanatlarının Concorde’u andırdığını iddia etti.

Kayaya gömülü çekiç
Tahta sap ve demir tokmaktan oluşan bu çekiç, 1936′da Teksas’ta 400-500 milyon yıllık bir kayanın içine gömülü olarak bulundu. Modern bir aletin tarih öncesi bir kaya kütlesinin içine nasıl girdiği bir yana, çekiçte kullanılan demirin günümüz demirlerinden bile saf olması bilim adamlarını hayrete düşürdü.

Harçsız taş set
Peru’nun Cusco bölgesindeki bir İnka kalesinin etrafını 360 metre boyunca zikzak yaparak saran 9 metrelik setlerin yapımında, tanesi 300 tona varan kireçtaşı blokları kullanılmış. Ancak hiç harç kullanılmamasına rağmen bu kayalar, arasına bıçak bile sokulamayacak kadar mükemmel yerleştirilmiş.

Bilim ve İslam : Bilimin Dili (bbc - izle)

2010-05-23T13:34:00.000-07:00

BBC'den Jim AlKhaili'nin yaptığı harika bir belgesel.
İslamiyet ile doğan bilim altın çağını anlatıyor.
Şu andaki bilimin ataları olan müslüman bilim adamlarını ve o günlerdeki devasa gelişmeleri anlattığı gibi Avrupa'ya bilimi ve ilimi müslümanların getirdiğini ve onlara borçlu olduğunu anlatıyor.
Aynı zamanda neden Avrupa'da bu büyük mirasın okul kitaplarında okutulmadığı derslerde newton gibi bilim adamlarından asırlar önce bilimin temelini bulan müslüman bilim adamlarının neden anlatılmadığını ve üstünün neden örtülmeye çalışıldığı anlatılıyor.
Müslüman bilim adamları olmadan bilgisayar diye birşey olmayacağı çünkü algoritmayı onların bulduğunu, cebiri onların bulduğunu ve onlar olmadan yine kimyanın da olmayacağını ve onların bulduğu yeni ve büyük astronomi gerçeklerini anlatıyor.
Ayrıca onluk sayı sistemini ve daha bunlarla kalmayan bir çok yeniliği buluşları ve onları buna neyin sevkettiğini açıklıyor.

Sırrını çözebilecek miyiz? : Cehennem Yaratığı

2010-04-07T04:25:00.000-07:00

Ormanda keşfedilen ve ayı ile kedi karışımı olan korkutucu yaratık, bilim insanlarını çaresiz bıraktı. Çin'de halk arasında korkuya neden olan esrarengiz yaratığın nasıl bir hayvan türü olduğunu anlamak için tek çare DNA testi.

Yerliler tarafından ilk görüldüğünde ayı zannedilen, ancak tüm tüyleri dökülmüş olan hayvanın, hangi türe ait olduğunu belirtmekte aciz kalan bilim insanları, hayvanın kökenlerini anlayabilmek için DNA testi uyulamaya karar verdi.

Yerli halk ise, Sichuan eyaletinde yakalanan hayvanın çok eski bir efsanede anlatılan yaratık olduğuna inanmaya başladı. Efsaneye göre, ormanda insan iken ayıya dönüşen bir yaratık yaşıyor.

Hayvanı bulan köylüler, sesi bir kedininkini andıran esrarengiz canlının bir çeşit uyuz hastalığı yüzünden tüm tüylerini döktüğünü düşünüyor. Garip hayvan ayrıca, canı yanıyormuş veya kendi türünden diğer hayvanlara sesleniyormuş gibi sürekli ses çıkartıyor.

CEHENNEM YARATIĞI MI?

Ortaya atılan iddialara kanmak istemeyen araştırmacılar ise, bulunan garip hayvanın, tüylerini dökmüş olan ve Asya ayı kedisi olarak bilinen Binturong olduğunu öne sürüyor. Ne kedi ne de ayı olan Binturong, güney ve doğu Asya ülkelerinde görülüyor. Hayvana adını veren yerel dil ise onu kullanan herkesin ölmüş olmasından dolayı artık bilinmiyor.

Bulunan garip yaratığı efsanelerle özdeştirenler, ayıya dönen insan iddialarının yan sıra, ormanlarda dolaşarak keçi, tavşan, köpek, tavuk ve benzeri hayvanlarla beslendiğine inanılan Chupacabra yaratığını öne çıkartıyor.

Chupacabra, yerlilerin inanışına göre cehennem çukurlarından çıkıp gelen ve keçi kanı içerek beslenen bir zebaniydi. Çinli bilim insanları, yapılacak DNA testi ile köylülerin ve diğer meraklıların şüphelerini gidermeyi amaçladıklarını belirtti.

Abur Cubur Bağımlılığı

2010-03-29T03:15:00.000-07:00

Bilim adamları, bol şekerli ve kalorili abur cubur yiyeceklerin de uyuşturucu gibi bağımlılık yaptığı konusunda uyarıda bulundu.

ABD'nin Florida eyaletindeki Scripps Araştırma Enstitüsünde görev yapan bilim adamları, fareler üzerinde yaptıkları testlerde, hamburger, kızarmış patates ve kek gibi çok kalorili abur cubur yiyeceklerin de uyuşturucu kadar bağımlılık yaptığını ortaya koydu.

Fareleri üç gruba ayıran bilim adamları, ilk gruptaki hayvanları sağlıklı gıdalarla beslerken, ikinci gruba sınırlı miktarda abur cubur yiyecek, son gruba ise sınırsız miktarda peynirli kek ile jambon gibi et ürünleri ve çikolatalı yiyecekler verdi.

İlk iki grupta herhangi olumsuz bir tepki hissetmeyen bilim adamları, istedikleri kadar abur cubur yiyecek tüketen farelerin hızla kilo aldıklarını gözlemledi.

Son gruptaki farelerin beyin devrelerinin de sigara ve uyuşturucu bağımlılarında olduğu gibi zayıfladığı gözlemlenirken, abur cubur kesilince fareler iki hafta süresince normal gıda yemeyi reddetti.

Diğer bir testte de abur cubur yiyecekler verilen farelerin ayakları arasında ışık yakarak acı hissetmelerini sağlayan bilim adamları, normal farelerin ışık yanar yanmaz bu gıdaları yemeyi bırakarak kaçtıklarını, obez farelerin ise acıya rağmen yemeye devam ettiğini gördü.

Bilim adamları, araştırmanın, bu tür çok kalorili gıdalar tüketme alışkanlığından kurtulmanın bağımlılık yapan maddelerden kurtulmak gibi zor olduğunu gösterdiğine işaret etti.

cnnturk

"Bir şey bulduk, ama..."

2010-03-16T13:29:00.000-07:00

Bilim adamları elektrik üretmek için yepyeni bir yöntem buldu ama nasıl çalıştığını bilmiyorlar.

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) son derece zeki bilim adamlarını bünyesinde barındırması nedeniyle tüm dünyada haklı bir üne sahiptir. Fakat bu başarılı bilim adamları bile zaman zaman kendi yeteneklerini aşan konularla karşılaşabiliyorlar. Son zamanlarda MIT'de enerji kaynakları üzerine çalışmalar sürdüren bilim adamları bu konuda çığır açabilecek bir buluşa imza attılar.

"Termal Güç Dalgaları" adını verdikleri bu yöntem, daha önceden bilinmeyen bir yöntem ile elektrik üretilebilmesini sağlıyor. Fakat ufak bir sorun var. Her ne kadar bilim adamları bu yöntem ile elektrik üretebilseler de, bu yeni buluşun nasıl çalıştığını bir türlü bulamadılar.

Teorik olarak güçlü enerji dalgalarının karbon nanotüplerden geçmesini sağlayan Termal Güç Dalgaları, deneyler esnasında beklenenden çok daha fazla bir başarı sağlayarak bilim adamlarını şaşırtmış. Bu yöntem ile bir kalem pil boyutundaki deney araçları, yanı büyüklükteki pillerden tam 100 kat daha fazla enerji üretebiliyor.

MIT'de görevli bilim adamları aslında büyük bir başarı elde etmiş, belki de elektrik üretiminde bir çığır açmış olabilirler ama bunu nasıl yaptıklarını bulmadan rahat edemeyecek gibi görünüyorlar...

hurriyet.com.tr

Biyolojinin Temel Bilgileri

2010-02-11T13:38:00.000-08:00

Etrafımıza baktığımızda her an her yerde küçücükte olsa bir canlıyla mutlaka karşı karşıya geliriz.Fakat hiçbir zaman bu canlıların nasıl hayatta kaldıklarını nasıl yaşam mucadelesi verdiklerini merak etmeyiz.Hele hele canlıların anatomik ve fizyolojik yapıları hakkında bir şey öğrenmeye gayret etmediysek bu tabiat harikaları bizlere itici bile gelebilir.

Basit bir örnek verecek olursak "Pire"yi verebiliriz.Çıplak gözle bile zor görülebilen küçük bir pirede bile o kadar mükemmel bir savunma ve yaşam mekanizması vardır ki bugünün teknolojisi bile bir pire veya bir böceğin teknolojisiyle boy ölçüşemez.

Verdiğimiz örnekler yeryüzündeki 50 milyon(yada daha fazla)canlı türünden yanlızca bir tanesiydi.Fakat hangi canlıyı incelersek inceleyelim, doğaya müthiş bir uyum ve en gelişmiş savunma mekanizmaları ile karşılaşıyoruz.

Bilindiği üzere bir canlı organizmasını oluşturan temel yapı "Hücre"dir.Bu kelimeyi ilkokuldan beri duyarız ama zannediyoruzki hiç birimiz şu an trilyonlarca hücrenin nasıl olupta birbirleriyle anlaşarak insan organizmasını meydana getirdiğini ve hücrelerin içlerinde cereyan eden olayların nasıl meydana geldiğini merak etmemişizdir. Bizlere verilen bilgiler aslında klasik bilgilerdir.Bunun dışında mucizevi özelliklerden pek bahsedilmez.

Mucizevi olaylar diyoruz çünki küçücük bir hücrede bile gerçekten insan aklının alamayacağı derecede olaylar vuku bulmaktadır.

Canlılığın nasıl meydana geldiği konusunda bahsedilecek ilk yapı DNA dır.DNA nın canlının genetik bir şifresi olduğu hemen herkes tarafından bilinir fakat canlının genetik şifresinin DNA da nasıl muhafaza edildiğini ve DNA nın nasıl bir fonksiyonu olduğunu kimse pek merak etmez.

İşte bu ve buna benzer birçok merak ettiğiniz sorunun cevabını bu sitede vermeye gayret ettim.Tabii bu problemlerin yanıtını verirken fazlasıyla biyolojinin derinliklerine inmedim.Bu yüzden konuyla ilgili yazıları okurken kolaylıkla anlaşılabileceğini ümid ederim.

Öncelikle herkesin merak ettigi bazı kavramları öğrenmemizde fayda var. Çünki bu kavramların ne olduğunu bilmezseniz okudugunuz yazılardan bir anlam çıkaramayabilirsiniz.

1-) DNA: Canlıların temeli olan hücrenin içerisinde bulunan ve canlılıkla ilgili tüm bilgileri şifreleyen uzun bir molekül zinciridir.Bu zincir tıpkı helikopterlerden sarkıtılan "ip merdiven" e benzer.Yani çift zincir şeklindedir.İp merdivenden farklı olarak bu zincir tıpkı bir helezon yay gibi dönüm yapar.

DNA şifrelemeyi nasıl yapar?:

DNA zinciri hücrenin içerisinde bulunan ve nukleus(çekirdek) adı verilen bir organelin içerisinde bulunur.Bir insanda ise yaklaşık 70-100 trilyon tane hücre vardır ve her bir hücrenin içerisinde DNA molekülü ayrı ayrı mevcuttur.Fakat dikkat ederseniz her hücre birbirinden farklı fonksiyonlara sahiptir. Mesela gözünüzdeki hücreyle elinizin deri hücreleri birbirinden farklıdır.Peki DNA ları aynı olan hücreler neden farklılaşma gösteriyorlar?.Yada şu şekilde soralım; Neden göz hücrelerimiz ile deri hücrelerimiz veyahut karaciğer hücrelerimiz ile dil hücrelerimizin DNA ları aynı olmasına rağmen, birbirlerine benzemiyorlar.Yanıt ise basittir.

DNA nın üzerinde "Histon" adı verilen bazı moleküller vardır.Bu moleküller DNA nın belirli bölgeleri dışında diğer tüm bölgelerinin üzerlerini kaparlar.Örneğin göz hücrelerinizde, bu moleküller yanlızca DNA nın gözle ilgili bölgelerini açık tutar.Diğer tüm bölgeler ise bu moleküller tarafından kapatılır.Aynı şey dil veya karaciğer hücreleri içinde geçerlidir.Mesela bir hücre dil hücresi olacaksa DNA nın yanlnızca dili meydana getirecek bölgeleri açık tutulur.Diğer bölgeler ise "Histon" lar tarafından kapatılır.

Eğer diğer bölgeler açık olsaydı sonuç tam bir facia olacaktı.Bir hilkat garibesine dönüşecektik. Fakat dönüşmüyoruz çünki hücrede son derece kompleks bir kontrol sistemi mevcuttur ve DNA nın kendini hatasız kopyalaması ve canlının her hücresininin görevini kusursuz bir biçimde tayin etmesini sağlar.

Yandaki şekilde DNA nın çift zincirli (ip merdiven gibi) ve aynı zamanda dönüm yaparak heliks oluşturmuş hali net bir şekilde görünmektedir.Altın renginde olan bölge ise zincirin omurgasıdır. Bu omurgaya Adenin, Guanin, Sitozin ve Timin adı verilen bazlar (Kırmızı, mavi, turuncu ve yeşil renkli)mükemmel bir sıra oluşturacak şekilde sıralanırlar.Resimde kısa bir bölgesi görülen DNA zinciri gerçekte çok uzun bir zincirdir. Bu zincir insan hücresinde ortalama olarak 1 metreyi bulabilir.
Ama ne muhteşemdirki bu kadar uzun bir zincir mikroskopla bile zor görülebilen bir hücrenin içine hassas bir biçimde paketlenerek yerleştirilir.

Dahada ilginci DNA daki bazların sıralamasını kağıda dökmeye kalkışırsak bir kütüphane dolusu ansiklopediye ihtiyacımız olacaktı. Yani vucudunuzdaki küçücük bir hücrenin içerisinde bir kütüphane dolusu kitabı dolduracak kadar bilgi saklıdır.Bu ise insan aklının kavramakta zorlandığı bir durumdur.DNA gerek yapısal gerekse fonksiyonel bakımdan gerçekten bir yaradılış harikasıdır.

DNA nın heliks yapısı her canlıda aynıdır.Fakat şekilde görülen altın rengindeki omurgaların arasında sıralanan renkli "bazların dizilimi" ise her canlıya özgüdür.

DNA nın yapısında bozulma ve zincirdeki bazların sıralamasında bir değişiklik olursa meydana gelecek canlı ya sakat doğar yada ölür. Örneğin çocuklarda "Down sendromu" yada "Anemi" adı verilen kan kanserinin nedeni DNA daki zincirin bozulmasından kaynaklanır.

Şu an bu satırları okuyacak kadar sağlıklı iseniz bunu hücrelerinizdeki muazzam kontrol sistemine borçlusunuzdur.

DNA ve genler hakkında ayrıntılı bilgi için " Genlerin dünyası " sayfasını ziyaret ediniz.

2-) Enzimler: Hücrede "Enzim" adı verilen özelleşmiş molekül grupları bulunur.Bu moleküller hücrede tıpkı bir fabrikada çalışan işçiler gibi hiç durmaksızın çalışırlar.Eğer enzimler olmasaydı su an bu yazıları okuyamayacaktınız.Enzimler hücre içerisinde olmasa olmaz değerindeki moleküllerdir.Yapılan araştırmalara göre hücre içinde 3500 ü aşkın enzim bulunmaktadır.Bunlardan bir kaç tanesi eksik oldugu vakit hücre içi tüm faaliyetler arap saçına dönmektedir.

Enzimlerin en önemli görevi DNA nın kopyalanmasına yardımcı olmaktır.Bunun dışında sayısız enzim şu an hücrelerinizde hiç durmaksızın kimyasal tepkimelere girerek yaşamınızın devamlılığını sağlamaktadırlar.

3.Amino asitler: Amino asit adı verilen diğer bir molekül grubu ise protein adı verilen diğer bir kimyasal molekülün yapıtaşlarıdır.Proteini bir inşaat olarak düşünürseniz amino asitleri bu inşaatın tuğlaları olarak düşünebilirsiniz.Aslında insanı hayrete düşüren hadise amino asitlerin proteinin yapıtaşı olması değil, amino asitlerin proteini meydana getirme aşamasıdır.

Doğada 20 çesit amino asit mevcuttur(Ender rastlanılanlarıda vardır).Bu amino asitler değişik sıralama ve değişik sayılarda bir tren katarı gibi yan yana bağlanırlar.Bu bağlanma her protein için özeldir. Bir proteinde en az 300 tane aminoasit vardır.Bu amino asitler öyle bir sıralamayla bağlanmışlardırki bu sıralamadaki ufak bir hata proteinin işe yaramaz bir molekül yığını haline gelmesine neden olur.Fakat bağlanma sırasında hata yapılmaz çünki hücredeki muhteşem kontrol sistemleri burada da devreye girerek hataya pay bırakmaz.

Aklınıza "20 amino asitten nasıl 300 amino asitlik bir sıralama oluşacak" diye bir soru gelebilir.Amino asitler sadece bir kere kullanılmazlar.Örneğin "Glisin" adı verilen bir aminoasit bir protenin üretilmesi sırasında 20 kere veya 30 kere değişik yerlerde veya ard arda sıralamaya katılırlar.

Yapılan olasılık hesaplarına göre hücrede 20 aminoasidin değişik dizilmeleriyle 10 üzeri 130 adet farklı çesitte protein elde edilebilir.Bu ise korkunç bir rakamdır.Eğer bir karşılastırma yapacak olursak şu örneği verebiliriz.

Evrendeki toplam atom sayısı 10 üzeri 78 adettir.Fakat elde edilebilecek farklı protein sayısı bundan yaklaşık 10 üzeri 70 kat daha fazladır.

4.Proteinler: Yukarıda amino asitlerin proteinleri nasıl meydana getirdiğini kısaca özetlemiştik.Peki bu proteinler ne işe yarar?

Proteinler hücredeki kimyasal reaksiyonların çeşitli basamaklarında kullanılırlar. Eğer enerjiye ihtiyaç duyulacaksa başka başka kimyasal reaksiyonlara girerler.Yada hücrenin amino asite ihtiyacı var ise proteinler parçalanarak amino asitlerine kadar ayrılırlar.Bundan başka proteinler hücre zarında(membran)tuğla niyetine kullanılırlar.Kısacası proteinler hücre için kesinlikle gerekli moleküllerdir.

Not: Enzimlerde protein yapısındadırlar.Yani enzimlerde aminoasitlerden üretilirler.Fakat her protein enzim değildir.

Yandaki şekillerde sözünü ettiğimiz enzim ve proteinler görünmektedir. Enzimler ve proteinler aynı yapılara sahiplerdir.Yani her ikiside amino asitlerin zincir oluşturmaları ile meydana gelmiş yapılardır.Fakat proteinlerin enzimlerden farkı yapısal değil fonksiyoneldir. Amnio asitlerin düz zincir oluşturacak şekilde yanyana gelmelerine rağmen şekillerdeki proteinler gayet karmaşık bir yapıya sahiptir.Bunun nedenini örnek vererek açıklayalım ;

Elinizde 1 metre uzunluğunda bir ip ve bir miktarda boncuk var.Siz ipi elinize alarak boncukları ipe geçirmeye başlıyorsunuz.Bu sıralamayı ta ki ipin sonu gelene kadar yapıyorsunuz. İpin sonuna geldikten sonra meydana getirdiginiz bu düz boncuk dizisinin belirli boncuklarını birbirlerine yapıştırmaya başlıyorsunuz.Mesela 1.boncuğu 4.boncukla, ardından 7.boncuğu 14.boncukla vs..Belirli boncukları diğer boncuklara yapıştırıp işleminizi tamamladığınızda karşınıza karmaşık bir el sanatı çıkıyor.

İşte aminoasitleri bu boncuklara benzetebilirsiniz.Hücre amino asitleri tıpkı yukarıdaki örnekteki gibi önce yanyana dizer.Daha sonra bu düz zinciri enzimler vasıtasıyla şekillendirmeye başlar.DNA tarafindan şifrelenmiş bilgilerle hangi boncuğun dizideki diğer hangi boncuğa bağlanacagını hücre kusursuz bir şekilde tasarlar.Burada bizim örneğimizden farklı olan en önemli özellik hücrenin, hangi amino asidin hangisine bağlanacağını belirli bir düzene göre yapmasıdır.Yani hücrede hiçbir işlem rastgele yapılmaz.

Mikroskopla bile zor görülebilen bir hücrede insanı hayrete düşüren daha bunun gibi birçok sentez ve kontrol mekanizması bulunmaktadır.Hücre gerçektende küçük bir "Devasal mucize" dir.

5-)Hücre zarı(Membran): Hücreyi koruyup dış etkenlerden izole eden yapı bildiğiniz gibi hücreyi saran bir zardır.Zar denilen yapı insan kulağına gayet basit bir yapı gibi gelsede bir hücre zarındaki yapılar bile insanı hayrete düşürmeye yetmektedir.Zarın yapısı temelde yağ ve protein moleküllerinden oluşur.Fakat buna ilave olarak zar üzerinde yardımcı birçok yapı vardır.

Mesela zar üzerinde iyon ve molekül pompaları bulunur.Bu pompalar hücrenin dışındaki bir çok maddeyi hücre içine transfer etmekle görevlidir.Bazı özelleşmiş proteinler ise zara homojen bir şekile dağılarak çeşitli fonksiyonlar üstlenmiştir."Seçici geçirgen" kelimesini sanıyoruzki ortaokuldan beri duymuşsunuzdur. Bir zar nasıl olurda bir maddenin gecişine izin verirken diğerinin gecişini durdurur?.Bu halen tam olarak açıklık kazanamamış fizyolojik bir durumdur.Yapılan araştırmalar, hücrenin zarının bile sanıldığından çok daha karmaşık bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Resimdede görüldüğü gibi zar başlı başına karmaşık bir yapıdır.Tabii resimde görünen şeklin zarın oldukca sadeleştirilmiş bir şekli olduğunuda belirtmek gerekir.Şekildeki mavi tabakalara dikkatle bakarsanız birçok molekülün sırt sırta vererek yanyana geldiğini farkedersiniz.Bu yapı yağ-protein kompleksinden oluşan zardır.Mavi tabakanın altında boşluk vardır.

Bu boşluktan sonra ikinci bir zar gelir.Yukarıdaki zarın içinde sarı renkli yapılar "proteinler" dir.Bu proteinler silindir şekline benzerler ve içlerinden moleküller geçer.Gene yukarıdaki zarda kıl'a benzer yapılar görülmektedir.Bunlar ise "reseptör" lerdir.Hücre bu reseptörlerle bulunduğu ortamın kimyasal bir analizini yapar.Bu analize göre hangi maddeyi bünyesine alacağına karar verir.Tabii bu karar verme DNA kontrolünde olur.Alttaki zarda ise kıvrık kurdele şeklinde yapılar görülüyor (sarı, kırmızı, mavi, yeşil).Bu yapılar ise madde alışverişinde ve kimyasal reaksiyonlarda rol alan "enzim"lerdir.Bu enzimler zar için oldukça önemli görevleri üstlenmiştir.

Yanda tipik bir hücre resmi görülmektedir.Bu hücre tek hücreliler grubunda yer alan bir canlıya aittir.Hücrenin arkasında görülen kamçı(Flagellum) bu canlı için özelleşmiş olup kamçının şifresi DNA sında saklıdır.Bu kamçı canlının hareket etmesine yardımcı olur.Diğer organeller; mitokondri(enerjiden sorumlu ve kırmızı renkli), Nucleus(çekirdek, mor renkli), endoplazmik retikulum(kanal sistemi, pembe renkli), golgi organeli(salgılama organeli, mavi renkli) vs..) ise net bir şekilde görülüyor.Buraya kadar verilen bilgiler temel biyoloji bilgileri olup bundan sonraki yazıların anlaşılması açısından temel teşkil etmektedirler.Bundan sonraki bölumlerde ise zevkle okuyacağınız "Hayvanlar ve bitkilerin ilginç yaşamları"nı konu alan yazılar mevcut.Ayrıca "Genlerin dünyası" ve "Akıllı moleküller" sayfalarında da bir o kadar zevkle okunacak yazılar bulunmaktadır.